Ο Καζαντζάκης γράφει ότι αποστολή του πνευματικού ανθρώπου είναι να φωνάζει στην έρημο. Ίσως κάποιος να τον ακούσει. Αυτό ακριβώς έπραξε ο Διονύσιος Β΄ο Φιλόσοφος. Μέσα στην έρημο της δουλείας, τότε που «όλα τα ’σκιαζε η φοβέρα και τα πλάκωνε η σκλαβιά», ύψωσε τη φωνή της εξέγερσης, όρθωσε το ανάστημά του και κατάφερε, ώστε να κάνει αρκετούς κοινωνούς του οράματός του στην Ήπειρο και ιδιαίτερα στην περιοχή της Θεσπρωτίας. Δεν έχουμε πολλές και έγκυρες πληροφορίες για την καταγωγή του. Πάντως, οι περισσότεροι μελετητές συγκλίνουν στην άποψη ότι καταγόταν από την περιοχή της Παραμυθιάς. Σε νεαρή, σχετικά, ηλικία τον βρίσκουμε μοναχό στη μονή Αγίου Δημητρίου Διχουνίου, κοντά στο Ραδοβίζι, που ανήκει στον δήμο Ζίτσας Περιφέρειας Ιωαννίνων. Αργότερα, για να διευρύνει τον πνευματικό του ορίζοντα, ταξίδεψε στην Ιταλία. Εκεί Σπούδασε φιλολογία, φιλοσοφία και κατά πάσαν πιθανότητα, ιατρική και φυσική. Εξαιτίας αυτής της μεγάλης του μόρφωσης, έλαβε και την προσωνυμία Φιλόσοφος. Στη συνέχεια, πήγε στην Κων/λη, όπου ανέβηκε γρήγορα τα σκαλιά της εκκλησιαστικής ιεραρχίας: Διάκονος, αρχιδιάκονος, πρωτοσύγκελος, έξαρχος (αντιπρόσωπος πατριαρχείου σε μεγάλη περιφέρεια με ειδικά καθήκοντα) και το 1591, με απόφαση του Πατριαρχείου εκλέγεται μητροπολίτης Λαρίσης και Τρίκκης (Τρικάλων).

Όμως, παράλληλα με τα θρησκευτικά του καθήκοντα νοιάζεται και για την απελευθέρωση της σκλαβωμένης πατρίδας. Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι, όντας επίσκοπος Λάρισας, δεν είχε στείλει ποτέ στην Πόλη χαράτσια και δοσίματα, δηλ. φόρους και εισφορές για τον σουλτάνο και το Πατριαρχείο. Η έντονη επιθυμία του, για να αποτινάξουν οι Έλληνες τον ζυγό της δουλείας, τον ώθησε, ώστε να υποκινήσει το έτος 1600 επαναστατικό κίνημα στη Θεσσαλία. Όμως, δεν τελεσφόρησε και οι Έλληνες υπέστησαν πολλά δεινά, ενώ ο ίδιος καθαιρέθηκε από τον επισκοπικό θρόνο και κατέφυγε στη Δύση. Εκεί, για μια δεκαετία περίπου, προσπάθησε να εξασφαλίσει την υποστήριξη του Πάπα, της ισπανικής αυλής, του Ισπανού Αντιβασιλέα της Νάπολης και του Δούκα του Νεβέρ, προκειμένου να ετοιμάσει ένα νέο επαναστατικό κίνημα. .

Το 1609 έρχεται πάλι στη Θεσπρωτία και στο γνωστό του μοναστήρι του Αγίου Δημητρίου, στο Διχούνι. Εκεί αναλαμβάνει δράση. Αν και ήταν ηλικιωμένος, περίπου 70 ετών, συνεχώς τριγύριζε. Γράφει ο Αραβαντινός: «περιηγείτο εις τα χωρία και τας κώμας πάσης της Θεσπρωτίας, συνεργούς έχων τους εκ Παραμυθίας Ζώτο Τσίριπον, Γεώργιον Ντελήν και έτερον τινα Λάμπρον». Με το πρόσχημα της θεραπείας ασθενών κάνει περιοδείες και με την ευγλωττία του ξεσηκώνει τους απλούς αγρότες και κτηνοτρόφους της υπαίθρου. Με αναφορά σε χρησμούς, παραδόσεις, σύμβολα και θρύλους, γίνεται πιστευτός. Θύμιζε στους σκλαβωμένους τις παραδόσεις για τον Κων/νο Παλαιολόγο, τον μαρμαρωμένο βασιλιά , τα δημοτικά τραγούδια για την Αγια-Σοφιά, τους χρησμούς για το ξανθό γένος. Τελικά, κατορθώνει να συγκροτήσει ένα σώμα χιλίων περίπου ανδρών, αλλά οπλισμένο με πρωτόγονα θα λέγαμε όπλα. Τόξα, ακόντια, ρόπαλα, γεωργικά εργαλεία, μαχαίρια και 40 μόνο αρκεβούζια (παλιά πυροβόλα όπλα τύπου τυφεκίου).

Τελικά, η εξέγερση εκδηλώθηκε στις 10 Σεπτεμβρίου του 1611 με την καταστροφή δύο τούρκικων χωριών, της Ζαραβούτσας (Αγίου Νικολάου) και Τουρκογρανίτσας (Γρανίτσας). Οι εξεγερμένοι, το βράδυ της ίδιας μέρας, έφτασαν στα Γιάννενα ψάλλοντας «Κύριε ελέησον» και φωνάζοντας «χαράτζι χαρατζόπουλον» και « αναζούλι αναζουλόπουλον». Με αυτόν τον τρόπον ειρωνεύονταν τους τελευταίους φόρους, που είχαν επιβάλει οι Τούρκοι. Οι κατακτητές αιφνιδιάστηκαν και οι εισβολείς δεν άργησαν να φτάσουν στο Διοικητήριο του Οσμάν πασά στην Καλούτσεσμε (Κανλή Τσεσμέ =αίματος πηγή), Καλούτσιανη.

Ωστόσο, η συνέχεια δεν ήταν η αναμενόμενη. Οι Έλληνες, που ήταν μέσα στο κάστρο, δεν άνοιξαν τις πύλες, όπως υπήρχε συνεννόηση. [Το Κάστρο, ήταν μια οχυρωμένη περιοχή έξω από τα Γιάννενα. Σ’ αυτήν έμεναν οι Έλληνες προύχοντες και κληρικοί, αλλά και Τούρκοι αξιωματούχοι]. Γρήγορα η κατάσταση περιήλθε στα χέρια των Τούρκων και κατέπνιξαν στο αίμα την επανάσταση. Διαβάζουμε στο «ΧΡΟΝΙΚΟ» της εποχής:

«Άλλους μεν εσκότωσαν, άλλους έψησαν ζωντανούς, άλλους έβαλαν εις τα τζεγγέλια και άλλους επαλούκωσαν … Και έγινεν αιματοχυσία πολλή εις το Κάστρον (και) εις ταις στράταις…» Ο ίδιος ο Διονύσιος, ύστερα από προδοσία των Εβραίων, βρέθηκε κρυμμένος σε μια σπηλιά, κοντά στη λίμνη. Στον Οσμάν πασά, που οδηγήθηκε, δήλωσε με παρρησία: «Πολέμησα, για να ελευθερώσω τον λαό μου από τα βάσανα και την τυραννίας σας». Για το αποτέλεσμα της στάσης του γράφει ο Αραβαντινός: και οι Οθωμανοί μετά μανίας και λύσσης εξήγαγον την δοράν αυτού και πληρώσαντες αυτήν δι’ αχύρων την απέπεμψαν εις Κων/λιν.

Τις επόμενες μέρες, οι Τούρκοι προέβησαν σε σκληρά και απάνθρωπα αντίποινα στα Γιάννενα και στη Θεσπρωτία. Το αποτέλεσμα ήταν πολλοί να καταφύγουν στα βουνά. Γι’ αυτό αρκετοί Ηπειρώτες αναγκάστηκαν να αλλαξοπιστήσουν, ενώ πολλοί κατέφυγαν στα βουνά και άλλοι στα Επτάνησα (Κέρκυρα 5000 ως το 1627). Επίσης, καταστράφηκαν εκκλησίες, μοναστήρια και δημεύτηκαν κτήματά τους. Ακόμη, καταργήθηκαν προνόμια, που είχαν παραχωρηθεί στους Γιαννιώτες, όπως για παράδειγμα, η απαλλαγή από το παιδομάζωμα, που ίσχυε από τότε που έπεσαν τα Γιάννενα στους Τούρκους (1430). Το έτος 1622 αναφέρεται το 1ο παιδομάζωμα στα Γιάννενα.

Αρκετοί χριστιανοί διώχτηκαν μέσα από το κάστρο. Σύμφωνα με το ΧΡΟΝΙΚΟ της εποχής: «εξωσθέντες έκτισαν έξω οικίας μικράς και έζων ταπεινοί και καταφρονημένοι».

Τέλος, καταστράφηκε η μονή Διχουνίου, στην οποία μόναζε και χρησιμοποίησε ως ορμητήριο και στρατηγείο του ο Διονύσιος. Τελικά, το κίνημα απέτυχε, γιατί, όπως αποδείχτηκε δεν ήταν εξασφαλισμένες οι απαραίτητες αντικειμενικές συνθήκες: Δηλαδή, δεν υπήρχε οργανωμένος, επαρκής και εξοπλισμένος στρατός ούτε κατάλληλος στρατιωτικός ηγέτης. Περισσότερο, θα λέγαμε, κυριάρχησαν μια παρόρμηση και ένας εθνικός αυθορμητισμός.

Αλλά και η αναμενόμενη βοήθεια από τη Δύση δεν έφτασε ποτέ. Έτσι, επιβεβαιώνεται η διαχρονική αλήθεια με το στόμα του Σολωμού: «δεν είναι εύκολες οι θύρες, εάν η χρεία τες κουρταλεί». Τέλος, και στο εσωτερικό δεν εκδηλώθηκε η αναμενόμενη στήριξη. Οι Έλληνες των Ιωαννίνων, και ιδιαίτερα του κάστρου, καθώς και μερίδα του κλήρου, βοήθησαν τους Τούρκους.

Όμως, το γεγονός της αποτυχίας αυτού του πρώτου και σημαντικού προεπαναστατικού κινήματος στην Ήπειρο δεν μειώνει καθόλου την αξία του και δικαιολογημένα αξιολογείται ως μία από τις δυναμικότερες ενέργειες των υπόδουλων Ελλήνων κατά τον 17ο αιώνα.

Η εξέγερση του 1611 οργανώθηκε και εκτελέστηκε αποκλειστικά με ελληνικές δυνάμεις και δίκαια χαρακτηρίστηκε ως η πρώτη που είχε σημαντικό στρατηγικό στόχο, δηλαδή να καταληφθεί ένα σημαντικό κέντρο, ένα φρούριο και στη συνέχεια να επεκταθεί προς την κεντρική Ελλάδα. Επιπλέον, αυτό το κίνημα αποτελεί ένα σημαντικό σταθμό σε μια σκοτεινή περίοδο του υπόδουλου ελληνισμού, κατά την οποία έπρεπε να τονωθούν η εθνική συνείδηση, το πνεύμα της εξέγερσης και η ελπίδα για το μέλλον.

Υπήρξαν, όμως και εκείνοι που εκ του αποτελέσματος καταδίκαζαν και ύβριζαν τον Διονύσιο. Μέσα σε ένα τέτοιο κλίμα δυσαρέσκειας, εμπάθειας, επικριτικής διάθεσης και απαξίωσης προς το πρόσωπό του τού αποδόθηκε η προσωνυμία «Σκυλόσοφος». Δυστυχώς, αυτό το απαξιωτικό, χλευαστικό, σκωπτικό, περιπαικτικό και μειωτικού χαρακτήρα προσωνύμιο επισκίασε την προσωνυμία Φιλόσοφος. Το παράδοξο και άδικο είναι ότι και οι μετέπειτα ιστορικοί τον έκαναν γνωστό περισσότερο με το παρωνύμιο Σκυλόσοφος. Φαίνεται ότι σε μερικές περιπτώσεις, όπως αυτή, η ιστορία παρουσιάζεται με σκληρή όψη. [Μην παραβλέπουμε και σήμερα ακόμη πόσο εύκολα αποδίδονται παρατσούκλια μειωτικού χαρακτήρα σε συνανθρώπους μας, με πολύ δυσάρεστα αποτελέσματα, που κάποτε καταλήγουν σε σκληρά αντίποινα, ακόμη και μέχρι το έγκλημα]. Οπωσδήποτε όμως, δε δικαιολογείται η συνέχιση αυτής της απαξιωτικής προσωνυμίας προς ένα πρόσωπο ηρωικό, που έδωσε συνειδητά τη ζωή του για την πατρίδα. Στην πόλη μας ευτυχώς έχει διορθωθεί το παρωνύμιο Σκυλόσοφος, τόσο στο Ηρώο της πόλης όσο και στην οδό, που βρίσκεται δίπλα από το 1ο Γυμνάσιο Ηγουμενίτσας.

Σε όσους τον επέκριναν γιατί ανέλαβε να φέρει εις πέρας ένα κίνημα έξω από τα όρια της λογικής, ως απάντηση παραθέτω τα ακόλουθα λόγια του Καζαντζάκη: «Το ελληνικό κράτος, αν σώθηκε ως τα σήμερα, αν επέζησε ύστερα από τόσους εχτρούς, εξωτερικούς και εσωτερικούς –προπάντων εσωτερικούς – ύστερα από τόσους αιώνες κακομοιριάς, σκλαβιάς και πείνας, το χρωστάει όχι στη λογική, αλλά στο θάμα». Και ο Νίτσε συμπληρώνει: Πάντα υπάρχει λίγη λογική στην παραφροσύνη.

Αναμφίβολα, ο Διονύσιος ο Φιλόσοφος υπήρξε μία από τις πιο σημαντικές εθνεγερτικές μορφές κατά τα χρόνια της δουλείας. Ήταν ο πρώτος μεγάλος επαναστάτης στην περίοδο της Τουρκοκρατίας. Επιπρόσθετα, υπήρξε φλογερός εθνοκήρυκας, αγωνιστής της ελευθερίας, μεγάλος πατριώτης, διαφωτιστής, οραματιστής αλλά και ονειροπόλος. Παρέμεινε αδούλωτος στην ψυχή και στην πίστη του Χριστού. Δικαιολογημένα, η ιστορία τον κατέταξε στο πάνθεο των ηρώων και η πολιτεία έχει χρέος να άρει μια αδικία προς τη μνήμη του και να τον επαναφέρει στα επίσημα σχολικά εγχειρίδια της ιστορίας, όπου υπάρχει αυτή η προσωνυμία, με την ορθή προσωνυμία Διονύσιος Β΄ ο Φιλόσοφος.

Ειπώθηκε ότι, μερικές φορές, η ήττα αποτελεί νίκη. Αλλά νομίζω ότι και η αποτυχία, σε ανάλογες περιπτώσεις, ποτέ δεν είναι αποτυχία. Όλο και κάτι μένει. Μένει και κάποια μαγιά για τους μεταγενέστερους. Άλλωστε, μερικές φορές, λιγότερη αξία έχει η σίγουρη νίκη από τη βέβαιη, ή σχεδόν βέβαιη, ήττα και στην αβέβαιη έκβαση μιας μάχης κρίνεται ο ήρωας. Οι ήρωες προχωρούν στα σκοτεινά, κατά τον Σεφέρη.

Καταλήγοντας θα υπογράμμιζα ότι ο Διονύσιος Β΄ο Φιλόσοφος ανήκει στους εθνομάρτυρες της ιστορίας μας και αξίζει κάθε έπαινο, τιμή και θαυμασμό. Αλλά ερωτώ στις μέρες μας πόσο τον τιμούμε; Έχουμε ως Θεσπρωτία αναλάβει κάποια μορφή τιμής προς το πρόσωπό στην επέτειο της επανάστασής του, 10 Σεπτεμβρίου; Από ό,τι γνωρίζω ούτε μια μικρή ομιλία δεν γίνεται προς τους μαθητές και ιδιαίτερα στο 1ο Λύκειο και στο 1ο Γυμνάσιο Ηγουμενίτσας που βρίσκονται δίπλα ακριβώς από την οδό Διονυσίου Β΄Φιλοσόφου. Αυτό αποτελεί ασύγγνωστη αμέλεια. Απευθύνομαι, κλείνοντας, στην Περιφέρεια Θεσπρωτίας, στου Δήμους της, στους Διευθυντές Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Θεσπρωτίας και σε πολιτιστικούς συλλόγους, έστω από το επόμενο έτος να αναλάβουν πρωτοβουλίες ώστε να αποδίδεται η δέουσα τιμή στον αδικημένο επαναστάτη Διονύσιο Β΄Φιλόσοφο, ο οποίος με τη θυσία του πότισε το δέντρο της λευτεριάς, έγινε λαμπάδα, που φώτισε για λίγο τους σκλαβωμένους και αποτέλεσε πηγή έμπνευσης και άρδευσης της εθνικής μνήμης. Μ’ έναν λόγο, έκανε πράξη αυτό που γράφει ο Ανώνυμος στην Ελληνική Νομαρχία: «Ο άνθρωπος πρέπει να τελειώνει τη ζωή του ή με την ελευθερίαν του ή δια την ελευθερίαν του».

The post Διονύσιος ο φιλόσοφος | O αδικημένος της ιστορίας appeared first on Paramythia-online.gr.

Ο Διονύσιος ο Φιλόσοφος (Παραμυθιά 1540 – Ιωάννινα 1611), ήταν ο πρώτος που κατέλυσε έστω και λίγο την Τουρκοκρατία, όταν μαζί με αόπλους Χριστιανούς από την ευρύτερη περιοχή της Παραμυθιάς, επιτέθηκαν στους Τούρκους στα Ιωάννινα με αποτέλεσμα την ολιγοήμερη απελευθέρωση της πόλης.

Ήταν τα μεσάνυχτα της 10ης προς 11η Σεπτεμβρίου του 1611 οταν ξεκίνησε για τα Γιάννινα, προκειμένου να λυτρώσει τους ραγιάδες από τα δεινά της δουλείας. Η επανάσταση κράτησε λίγο. Βασανίστηκε και θανατώθηκε από τους Τούρκους.

Έγινε μοναχός στο Διχούνι από μικρή ηλικία. Σπούδασε Φιλοσοφία, Ιατρική, Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο της Padua τότε υπό ενετική εποπτεία και προστασία και στην Κωνσταντινούπολη, ποίηση, γραμματική αστρονομία, συνολικά ως τα 39 του. Το προσωνύμιο «Σκυλόσοφος» του το απέδωσαν οι τούρκοι και οι έλληνες συνεργάτες τους τουρκόφιλοι και εχθροί του μεγάλου αυτού εθνεγέρτη. Επιστρέφοντας(1590) από τη Πόλη στην Ελλάδα, χειροτονείται(1591) αρχιδιάκονος από τον πατριάρχη Ιερεμία Β’ τον Τρανό, μέγας αρχιδιάκονος(1592) και Επίσκοπος Λαρίσης(1593).

Μιλούσε 7 ξένες γλώσσες. Η Λάρισα ως κέντρο Επισκοπής δεν αποτελούσε περιβάλλον για συνωμοτική δράση, έτσι μετακινήθηκε στα Τρίκαλα, όπου σήμερα τη πόλη αυτή κοσμεί άγαλμά του. Ως Μητροπολίτης Τρίκκης αποφασίζει να εξεγείρει τους έλληνες κατά του οθωμανικού ζυγού. Κατά τη διαμονή του στη Padua μαθαίνει την αριστοτελική φιλοσοφία και την έννοια της ελευθερίας πού κυριαρχούσε τότε στους ακαδημαϊκούς κύκλους του Πανεπιστημίου της. Επεξεργάζεται τη σκέψη να ελευθερώσει την Ελλάδα είτε με τη διπλωματική μεσολάβηση ευρωπαίων ηγετών είτε με ένοπλη αντίσταση των γηγενών κατοίκων της Ελλάδος κατά των Οθωμανών κατακτητών. Πώς όμως; Με τι μέσα; Με ποιά κεφάλαια θα αγόραζε όπλα; Ποιούς θα όπλιζε; Τούς έλληνες χωρικούς παντελώς άσχετους και ανεκπαίδευτους στη τέχνη του πολέμου; Οι σκέψεις αυτές τον βασάνιζαν αφάνταστα.

Στο περιβάλλον του πανεπιστημίου της Padua, γνώρισε σπουδαστές και καθηγητές με ισχυρές επαφές πού διατηρούσαν με ηγεμόνες της Ευρώπης. Έτσι ταξίδεψε στην Δ Ευρώπη(Γαλλία, Ισπανία, Γερμανία) και ήλθε σε συνομιλίες και συνεντεύξεις με μεγάλο αριθμό ισχυρών ανθρώπων της εποχής του. Κανένας δεν είχε διάθεση να τον βοηθήσει και εύλογα! Ποιός θα τα έβαζε με την Οθωμανική Αυτοκρατορία για χάρη και λογαριασμό των ελλήνων πού δεν υπολογίζονταν τότε ούτε καν ως έθνος! Μεγάλος γρίφος για τον αισιόδοξο Διονύσιο! Πρωτοστατεί(1601) σε μια γενναία απόπειρα «εκτίμησης της οθωμανικής δυνάμεως» με εξέγερση στη Θεσσαλία ενώ έρχεται (1603) σε επαφή με το Ιπποτικό Τάγμα της Μάλτας (φανατικός εχθρός Οθωμανών)

Λόγω της απόπειρας αυτής-«πρώτη εξέγερση των ελλήνων» το Πατριαρχείο της Κωνσταντινουπόλως τον καθαίρεσε από Μητροπολίτη οπότε αναγκάζεται να καταφύγει στη Δ. Εκεί έρχεται σε άμεση επαφή με το γάλλο απόγονο των Παλαιολόγων, Δούκα Κάρολο τον Β’ του Nevers, που ετοίμαζε εκστρατεία για την απελευθέρωση του ελλαδικού χώρου από την Οθωμανική Αυτοκρατορία.  Ο Κάρολος κατείχε δικαιώματα επί του Βυζαντινού Θρόνου και ονειρευόταν διώχνοντας τους τούρκους να γίνει αυτοκράτορας της Νέας Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Έλαβε υποσχέσεις από τον βασιλιά της Γαλλίας Ερρίκο τον Δ’, όμως οι ελπίδες του Διονυσίου στέρεψαν μετά τη δολοφονία του Ερρίκου. Ο Κάρολος έμεινε στις υποσχέσεις και ο καιρός περνούσε. Ο Διονύσιος αγοράζει μεταχειρισμένα παλαιά όπλα από ενετικό οπλουργείο της Βενετίας ξεπερασμένα και με αυτά σκέπτεται να οπλίσει τους αγρότες της Ηπειροθεσσαλίας πού θα προστρέξουν στο κίνημα πού έχει κατά νου να υλοποιήσει.

Οι ενετοί παρόλο πού ήσαν και εξακολουθούν να είναι φιλοχρήματοι και τοκογλύφοι διεθνούς φήμης μισούσαν τους τούρκους περισσότερο από τους έλληνες και ήλθαν σε 7 πολεμικές συρράξεις με αυτούς. Είχαν συνεπώς κάθε λόγο να πωλούν όπλα στους έλληνες, δαλματούς σκλαβούνους, αλβανούς, Βλάχους και σέρβους ώστε αυτοί με τα υποκινούμενα απελευθερωτικά τους κινήματα να προξενούν σοβαρές δολιοφθορές στους οθωμανούς. Ονομαστό ήταν το οπλουργείο της ενετικής οικογενείας Carlo et Figli απ’ όπου οι τουρκοκρατούμενοι έλληνες προμηθεύονταν όπλα πάσης φύσεως (από την επωνυμία της εταιρείας αυτής προέρχεται και η ονομασία του τουφεκιού «καριοφίλι» σε χρήση των προεπαναστατικών οπλαρχηγών της τουρκοκρατούμενης Ελλάδας του 18ου αι..

Έπειτα από συνεννοήσεις με τοπικούς παράγοντες ο Διονύσιος επιστρέφει στην Ήπειρο και οργανώνει το στρατηγείο του στο μοναστήρι του Αγίου Δημητρίου στο Κεράσοβο. Εκεί πετυχαίνει εξέγερση των χωρικών Παραμυθιάς, Σουλίου και Μαλακασίου και οργανώνει επιδρομές κατά των τουρκικών φρουραρχείων των χωριών Ζαραβούτσι(σημ. ’γιος Νικόλαος) και Τουρκογρανίτσα τα οποία εκμηδενίζει. Ο Τούρκος δεν ήταν αήττητος! Οι επαναστάτες με αρχηγό τον Διονύσιο και άλλα ηγετικά στελέχη όπως ο Ζώτος Τσίριπος και ο Γεώργιος Ντελής, κατευθύνονται (νύχτα 10ης-11η Σεπτεμβρίου 1611) με ένα εξεγερμένο σώμα 800-1000 χωρικών οπλισμένων με πρωτόγονα όπλα όπως ρόπαλα, δρεπάνια, σφενδόνες, μαχαίρια και γιαταγάνια(ο βενετικός παλαιός οπλισμός δεν επαρκούσε για όλους, καθώς μόνον 40 άντρες έφεραν αρκεβούζια παλαιού τύπου) προς τα Γιάννενα. Εισέρχονται στη συνοικία της Καλούτσιανης και επιτίθενται στο τουρκικό διοικητήριο κατατροπώνουν τη τουρκική φρουρά και ο Οσμάν Πασάς μόλις κατορθώνει να διαφύγει λαβωμένος. Οι τούρκοι με τον Οσμάν καταφεύγουν και κλείνονται στο Κάστρο των Ιωαννίνων, το οποίο πολιορκείται από το Διονύσιο. Το κίνημα ήταν καλά οργανωμένο, όμως προδόθηκε και οι τούρκοι αντεπιτίθενται με ιππικό κατά των επαναστατών οι οποίοι αφήνουν νεκρούς στο πεδίο της μάχης περίπου 200 θεσπρωτούς.

Οι υπόλοιποι καταφεύγουν στα βουνά. Ο Διονύσιος κρύβεται σε μια σπηλιά όπου οι τούρκοι τον βρίσκουν μετά από προδοσία και μετά από βασανιστική ανάκριση πού τον υπέβαλε ο Οσμάν Πασάς, ο Διονύσιος απαντά στο ερώτημά του «γιατί προκάλεσε την εξέγερση;» με τη φράση «πολέμησα για να ελευθερώσω το λαό μου από τα βάσανα και τη τυραννία σας»! Έξαλλος ο Οσμάν διατάζει να τον γδάρουν ζωντανό(το γδάρσιμο ή scorticatio-όπως επικράτησε στην ενετική γλώσσα-αποτελούσε θηριώδη οθωμανική τιμωρία κυρίως σε επαναστάτες, στασιαστές, υπόπτους ανταρσίας, ή ανθιστεκόμενους στα τουρκικά συμφέροντα. Π.χ. ο Μουσταφά Λαλά Πασάς εκπορθητής του Ενετικού Κάστρου της Αμμοχώστου(17/08/1591), συνέλαβε τον Μάρκο Αντώνιο Βραγαδίνο-Marcantonio Bragadinο-τον ενετό διοικητή πού αντιστάθηκε υπερασπίζοντας τη Κύπρο-τότε ακόμα ενετική κτήση- και αφού του υποσχέθηκε με όρκο ότι θα σεβαστεί την σωματική ακεραιότητά του, όταν αυτός παραδόθηκε τον υπέβαλε σε εξευτελιστικούς βασανισμούς κόβοντας τη μύτη και τα αυτιά του και αιμόφυρτο καβάλα ανάποδα σε ένα γάιδαρο τον περιέφερε στην Αμμόχωστο(Famagusta την ονόμαζαν οι ενετοί) κατόπιν έβαλε ειδικούς να τον γδάρουν ακριβώς όπως φαίνεται στη διάσημη τοιχογραφία του «γδάρσιμου του Αγίου Βαρθολομαίου».

Ανάλογη απεικόνιση υπάρχει και στο Παλάτι των Δόγηδων της Βενετίας στο ταβάνι της κυρίως αίθουσας υποδοχών των ξένων διπλωματών, με το γδάρσιμο του Βραγαδίνου. Ακριβώς έτσι γδάρθηκε και ο Διονύσιος ο Φιλόσοφος πού κατόπιν οι τουρκοι, ονόμασαν χλευαστικά «Σκυλόσοφο»… Στη συνέχεια η διαδικασία συνέχιζε με αποκεφαλισμό, αλάτισμα της αποκομμένης κεφαλής για συντήρηση και βάπτισμά της σε κερί μέλισσας ώστε να αποστέλλεται στον Σουλτάνο σαν απόδειξη καταστολής και τιμωρίας του εκάστοτε στασιαστού. Το γδαρμένο δέρμα ακέραιο γεμιζόταν με άχυρο και μαζί με τη κεφαλή απεστέλλετο στον Σουλτάνο.

Αυτό του Βραγαδίνου φυγαδεύτηκε από τον νεαρό ευπατρίδη ελληνοενετό καπετάνιο Ιερώνυμο Πολυδώρη, από τη Κωνσταντινούπολη και μεταφέρθηκε στη Βενετία όπου τοποθετήθηκε στο Ναό των Αγίων Ιωάννου και Παύλου της Βενετίας όπoυ και ανηγέρθη πολυτελές μνημείο του Βραγαδίνου(Αρχικά είχε τοποθετηθεί στο ναό του Αγίου Γρηγορίου της Βενετίας απ’ όπου μεταφέρθηκε κατόπιν στον αναφερόμενο παραπάνω ναό όπου βρίσκεται μέχρι σήμερα). Την ίδια θηριώδη πρακτική υπέστησαν όλοι οι εχθροί των Οθωμανών(π.χ. ο ενετός βάϊλος Erizzo (διπλωματικός αντιπρόσωπος της γαληνοτάτης Δημοκρατίας) της Χαλκίδας όταν την εκπόρθισε (1470) ο Μεχμέτ ο Β’ ο Καταστροφέας(κατά τους ιστορικούς «Μωάμεθ Β’ Ο Πορθητής»), αφού του υποσχέθηκε ότι θα σεβαστεί το κεφάλι του στους ώμους του μόλις παραδοθεί και κρατώντας την υπόσχεσή του τον πριόνισε ζωντανό από τη μέση), την ίδια τύχη είχαν οι ουκρανοί αταμάνοι των κοζάκων πού έπεφταν στα χέρια των τούρκων, όπως και  ο ήρωας μας Διονύσιος ο Φιλόσοφος. Ο τελευταίος δεν αναφέρεται ποτέ ότι ήταν και ιατρός. Τον γνωρίζουν μόνον ως μοναχό, άγιο και επαναστάτη. Η αλήθεια όμως είναι ότι κατείχε πτυχίο ιατρικής από την ιατροφιλοσοφική σχολή του Πανεπιστημίου της Padua. Το δράμα του Διονυσίου κράτησε 5 ώρες και κατόπιν χαρούμενοι οι τούρκοι με κραυγές χαράς μετέφεραν το δέρμα του παραγεμισμένο με άχυρα στη πόλη των Ιωαννίνων.

Απεστάλθη στον Σουλτάνο ως απόδειξη καταστολής της ανταρσίας. Η απόπειρα του Διονυσίου είναι η πλέον σημαντική από τις 32 πού υλοποίησε το ελληνικό έθνος κατά των οθωμανών κατακτητών. Αναπτέρωσε το ηθικό των υπόδουλων ελλήνων πού φέρνονταν σαν ραγιάδες από φόβο σε ψυχολογικό καθεστώς πλήρους κατάθλιψης και ηττοπάθειας. Δικαίως λοιπόν πρέπει να χαρακτηρισθεί η ανταρσία του ως εθνεγερσία και ο Ιατροφιλόσοφος Διονύσιος ως Εθνεγέρτης. Πέραν της ιδιότητός του ως μοναχός άσκησε ιατρική ανιδιοτελώς προς τους άπορους της Ηπειροθεσσαλίας.

Θυμηθείτε την εκδήλωση που ειχε πραγματοποιηθεί το 2011 στην Παραμυθιά με αφορμή τα 400 χρόνια απο τον θάνατο του και με τον τίτλο «Διονύσιος ο Φιλόσοφος, ο Παραμυθιώτης προάγγελος της εθνικής παλιγγενεσίας και η εποχή του».

The post Σαν σήμερα 11.09.1611 | Ο Διονύσιος Φιλόσοφος κατέλυσε έστω και για λίγο την Τουρκοκρατία +ΒΙΝΤΕΟ appeared first on Paramythia-online.gr.

Οι κάτοικοι του Διχουνίου Ιωαννίνων δεν ξεχνούν τον επαναστάτη Παραμυθιώτη Επίσκοπο Διονύσιο Φιλόσοφο, που σε ηλικία 70 ετών, από το Μοναστήρι του χωριού τους ξεκίνησε το προεπαναστατικό κίνημα του 1611 (το 1571 είχε οργανώσει άλλο ως Επίσκοπος Τρίκκης) που πνίγηκε στο αίμα),το οποίο μπορεί να απέτυχε, ωστόσο έβαλε το σπόρο για να φυτρώσει δύο αιώνες μετά το δέντρο της ελευθερίας στην Πατρίδα μας.

Έστω και αν τότε, χαρακτηρίστηκε από μια μερίδα εχθρών του ως “αποκοτιά” το εγχείρημά του. Με την παρέλευση τόσων χρόνων φαίνεται πως δεν ήταν “αποκοτιά”, αλλά ήταν πράξη ευθύνης και συνείδησης, ανεξάρτητα του αποτελέσματος.

Έτσι και φέτος, στις 8 Σεπτεμβρίου, ανήμερα του Γενεθλίου της Θεοτόκου, ο δραστήριος Πολιτιστικός Σύλλογος του χωριού “Άγιος Δημήτριος”, ο οποίος ενδιαφέρεται με θερμό τρόπο για τη διατήρηση της τελετής για τον Διονύσιο τον Φιλόσοφο, οργάνωσε λιτή, αλλά ουσιώδη, εκδήλωση τιμής και μνήμης για τον αγωνιστή Επίσκοπο.

Η εκδήλωση αυτή περιελάβανε επιμνημόσυνη δέηση μπροστά στην προτομή του Διονύσιου του Φιλόσοφου, κατάθεση στεφάνων από τον περιφερειάρχη Ηπείρου Αλέκο Καχριμάνη και τις τοπικές αρχές (αυτοδιοικητικές και αστυνομικές).

Μίλησε στο παλιό δημοτικό σχολείο, ο δημοσιογράφος Αλέξανδρο Παπαδόπουλος, ο οποίος με πολλή σαφήνεια και γλαφυρότητα αναφέρθηκε στο γεγονός, τονίζοντας το θάρρος και την τόλμη του Επισκόπου, αλλά και τη φλόγα για την πίστη και λευτεριά, που έκαιγε μέσα του.

Ακολούθησαν παραδοσιακοί χοροί από το χορευτικό του δήμου Ζίτσας και προσφέρθηκε σε όλους φαγητό.

Ο ΑΣΒΕΣΤΟΣ ΠΟΘΟΣ ΤΟΥ

Ο Διονύσιος ο Φιλόσοφος, αυτός ο “παρεξηγημένος” Επίσκοπος, που καταγόταν από την περιοχή της Παραμυθιάς, σύμφωνα με την παράδοση, αλλά αυτό δεν μαρτυρείται από ιστορικές πηγές, είχε έναν άσβεστο πόθο, για τον οποίον έδωσε και την ίδια τη ζωή του: Τη λύτρωση του Γένους. Έπραξε με την καρδιά του και δεν υπολόγισε τις συνθήκες και τις δυσκολίες, γιατί τον κινούσε το χρέος.

Δύο φορές αποπειράθηκε να αποτινάξει τη σκλαβιά των Τούρκων, όταν αυτοί φαινόταν ανίκητοι. Τον είπαν “τρελό” (ο Μάξιμος ο Πελλοπονήσιος έσταξε φαρμάκι, αποκαλώντας τον “άθλιο, απατεώνα, φρενόληπτο”. Φυσικά και δεν ήταν τρελός, ήταν ένα αγνός ιερωμένος, συνεπαρμένος από την ορμή της σωτηρίας της Πατρίδας και της θυσίας. Αν αυτό είναι “τρέλα”, μακάρι να είχαμε πολλούς τέτοιους “τρελούς”.

Τα στήθη του πλάνταζαν από την αγωνία για την απελευθέρωση του σκλαβωμένου Γένους. Και ανέλαβε το τόλμημα, έχοντας υποσχέσεις για βοήθεια από ξένα κράτη, αλλά τελικά έμεινε μόνος του, έχοντας στο πλευρό του μερικούς άοπλους χωρικούς. Παρ’ όλα ταύτα ξεχύθηκε κατά των Τούρκων.

Το κίνημά του έγινε τραγούδι από το λαό, όπου εκφράζεται η απογοήτευση για την αποτυχία και περιγράφονται οι συνέπειες, αλλά, πουθενά δεν εκφράζεται αποδοκιμασία ή κατηγορία για το πρόσωπο του Διονυσίου.

Η ιστορία τον αποκατέστησε σήμερα τον εθνομάρτυρα Δεσπότη, που έδειξε στο Γένος τον τραχύ δρόμο της μαρτυρίας και του μαρτυρίου, για την επίτευξη του σκοπού, που δεν ήταν άλλος από την αποτίναξη της Τουρκιάς, που με μεσουρανούσε και σκορπούσε το φόβο όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και στην Ευρώπη ολόκληρη.

The post Τιμήθηκε στην Ιερά Μονή Διχουνίου, ο Παραμυθιώτης Επίσκοπος Διονύσιος Φιλόσοφος και το προεπαναστατικό κίνημά του appeared first on Paramythia-online.gr.

Τη Δευτέρα 8 Σεπτεμβρίου και ώρα 11:30 το πρωί στην Ιερά Μονή Διχουνίου και στον χώρο του παλιού Δημοτικού Σχολείου, θα πραγματοποιηθούν εκδηλώσεις (επιμνημόσυνη δέηση, κατάθεση στεφάνων, ομιλία και παραδοσιακό γεύμα) για να τιμηθεί το προεπαναστατικό κίνημα του Διονυσίου Φιλοσόφου το 1611.

414 χρόνια περασαν από το προεπαναστατικό κίνημά του Παραμυθιώτη Επίσκοπου οπου με ορμητήριο την περιοχή με λίγους άοπλους σχεδόν αγρότες, ξεκίνησε για τα Γιάννινα, προκειμένου να λυτρώσει τους ραγιάδες από τα δεινά της δουλείας της Τουρκοκρατίας.

Ήταν νύχτα της 10ης Σεπτεμβρίου προς την 11η Σεπτεμβρίου του 1611.

Χίλιοι εκατό άνδρες από 70 περίπου χωριά της Παραμυθιάς, κινούνται μέσα στα δάση με αγροτικά εργαλεία στα χέρια, από το ιστορικό μοναστήρι του αγίου Δημητρίου στο Διχούνι προς τα Ιωάννινα. Για να κάνουν Επανάσταση εναντίον των Τούρκων.

Αυτή η ματωμένη Επανάσταση τιμήθηκε και φέτος με Θεία Λειτουργία, επιμνημόσυνη δέηση και κατάθεση στεφάνων στην προτομή του πρωτεργάτη της στη Μονή του ξεσηκωμού.

Επικεφαλής, λοιπόν, της επαναστατικής πομπής ένας λησμονημένος στους πολλούς Δεσπότης.

Ο Μητροπολίτης Τρίκκης Διονύσιος, που γεννήθηκε στην Παραμυθιά και ξεκίνησε με ζήλο την ιερατική του πορεία από το μοναστήρι του Διχουνίου. Με τον ίδιο ενθουσιασμό ξεκινά και την Επανάστασή του.

Η πυρκαγιά της ελευθερίας έκαιγε μέσα του, για να απομείνει σε λίγες ώρες η στάχτη της. Αυτό τον πρόσταξε η συνείδησή του να κάνει, αυτό έκανε. Για να σταματήσει να στάζει το δάκρυ του ραγιά και να κελαρύζει η σκλαβιά.

Εμψύχωνε τα παλληκάρια του: «Προχωρήστε και μην πτοείστε από τίποτε. Πολεμάμε για να ελευθερώσουμε το λαό από τα βάσανα. Θα νικήσουμε. Μα και νικημένοι, νικητές θα είμαστε».

Το φεγγάρι λάμπει μέσα στην τυραννία. Ο τόπος, απ’ όπου περνούν, βγάζει το στεναγμό της υποδούλωσης.

Οδοιπορούν μέσα στη δροσερή νυχτιά, την ώρα που χαμηλώνουν τ’ άστρα και τα χορτάρια ανασαίνουν τη γαλήνη. Ένα πένθιμο εμβατήριο ακούγεται στο βάθος, αλλά αυτοί δεν του δίνουν σημασία.

Ο παιάνας είναι νικητήριος στις καρδιές τους. Πριν ξημερώσει, στις 11 Σεπτεμβρίου, οι Έλληνες Επαναστάτες του Διονυσίου φθάνουν στα Γιάννινα και ορμούν εναντίον των Τούρκων στην Καλούτσιανη, όπου έκαψαν το Διοικητήριο και στο πάρα ένα γλίτωσε ο Ασλάν πασάς.

Όμως οι πύλες του Κάστρου δεν άνοιξαν και το πρωί οι Τούρκοι έκαναν αντεπίθεση, με καβαλάρηδες και πεζούς καλά οπλισμένους στρατιώτες και «τσαλαπάτησαν» τους σχεδόν άοπλους μαχητές του Διονυσίου!

Οι δύο Παραμυθιώτες υπαρχηγοί ο Γιώργος και ο Λάμπρος Ντελής θανατώθηκαν με φρικτό τρόπο! Τον Γιώργο Ντελή τον σταύρωσαν και τον έκαψαν ζωντανό δημόσια!

Τον Λάμπρο, αφού του κατακρεούργησαν το πρόσωπο, τον έκαψαν επίσης ζωντανό! Άλλους 200 τους έσφαξαν σαν αρνιά. Οι υπόλοιποι πρόλαβαν και πήραν τα βουνά.

Όχι, όμως, και ο Διονύσιος, ο πολέμαρχος, που έσμιξε τόσο αρμονικά το σταυρό και το όπλο.

Μετά από τρεις ημέρες, που κρυβόταν σε μια σπηλιά, τον έπιασαν οι Τούρκοι και τον έγδαραν ζωντανό, σέρνοντάς τον στους δρόμους της πόλης.

Η ψυχή του, όμως, ολάνθιστη ατένιζε στις όμορφες κορυφές της λευτεριάς, που ήρθε 210 χρόνια αργότερα. Καθυστέρησε, αλλά ξεπρόβαλε μέσα από μια οδυνηρή ανάβαση.

Δεν κατάφερε να φέρει το ποθούμενο, ωστόσο εκείνος έντιμα έσπειρε το σπόρο της λύτρωσης, ποτίζοντας με το αίμα του τη ρίζα της απελευθέρωσης

The post Τιμούν στην Ιερά Μονή Διχουνίου, τον Παραμυθιώτη Επίσκοπο Διονύσιο Φιλόσοφο και το προεπαναστατικό κίνημά του appeared first on Paramythia-online.gr.

Η Φιλοσοφία καταξιώνει κάθε σκέψη έχοντας το χάρισμα και τη δύναμη να υλοποιεί κάθε όνειρο του ανθρώπου. Ο Διονύσιος ο Φιλόσοφος (Παραμυθιά 1540 – Ιωάννινα 1611), ήταν ο πρώτος που κατέλυσε έστω και λίγο την Τουρκοκρατία, όταν μαζί με αόπλους Χριστιανούς από την ευρύτερη περιοχή της Παραμυθιάς, επιτέθηκαν στους Τούρκους στα Ιωάννινα με αποτέλεσμα την ολιγοήμερη απελευθέρωση της πόλης.

Ήταν τα μεσάνυχτα της 10ης προς 11η Σεπτεμβρίου του 1611 οταν ξεκίνησε για τα Γιάννινα, προκειμένου να λυτρώσει τους ραγιάδες από τα δεινά της δουλείας. Η επανάσταση κράτησε λίγο. Βασανίστηκε και θανατώθηκε από τους Τούρκους.

Έγινε μοναχός στο Διχούνι από μικρή ηλικία. Σπούδασε Φιλοσοφία, Ιατρική, Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο της Padua τότε υπό ενετική εποπτεία και προστασία και στην Κωνσταντινούπολη, ποίηση, γραμματική αστρονομία, συνολικά ως τα 39 του. Το προσωνύμιο «Σκυλόσοφος» του το απέδωσαν οι τούρκοι και οι έλληνες συνεργάτες τους τουρκόφιλοι και εχθροί του μεγάλου αυτού εθνεγέρτη. Επιστρέφοντας(1590) από τη Πόλη στην Ελλάδα, χειροτονείται(1591) αρχιδιάκονος από τον πατριάρχη Ιερεμία Β’ τον Τρανό, μέγας αρχιδιάκονος(1592) και Επίσκοπος Λαρίσης(1593).

Μιλούσε 7 ξένες γλώσσες. Η Λάρισα ως κέντρο Επισκοπής δεν αποτελούσε περιβάλλον για συνωμοτική δράση, έτσι μετακινήθηκε στα Τρίκαλα, όπου σήμερα τη πόλη αυτή κοσμεί άγαλμά του. Ως Μητροπολίτης Τρίκκης αποφασίζει να εξεγείρει τους έλληνες κατά του οθωμανικού ζυγού. Κατά τη διαμονή του στη Padua μαθαίνει την αριστοτελική φιλοσοφία και την έννοια της ελευθερίας πού κυριαρχούσε τότε στους ακαδημαϊκούς κύκλους του Πανεπιστημίου της. Επεξεργάζεται τη σκέψη να ελευθερώσει την Ελλάδα είτε με τη διπλωματική μεσολάβηση ευρωπαίων ηγετών είτε με ένοπλη αντίσταση των γηγενών κατοίκων της Ελλάδος κατά των Οθωμανών κατακτητών. Πώς όμως; Με τι μέσα; Με ποιά κεφάλαια θα αγόραζε όπλα; Ποιούς θα όπλιζε; Τούς έλληνες χωρικούς παντελώς άσχετους και ανεκπαίδευτους στη τέχνη του πολέμου; Οι σκέψεις αυτές τον βασάνιζαν αφάνταστα.

Στο περιβάλλον του πανεπιστημίου της Padua, γνώρισε σπουδαστές και καθηγητές με ισχυρές επαφές πού διατηρούσαν με ηγεμόνες της Ευρώπης. Έτσι ταξίδεψε στην Δ Ευρώπη(Γαλλία, Ισπανία, Γερμανία) και ήλθε σε συνομιλίες και συνεντεύξεις με μεγάλο αριθμό ισχυρών ανθρώπων της εποχής του. Κανένας δεν είχε διάθεση να τον βοηθήσει και εύλογα! Ποιός θα τα έβαζε με την Οθωμανική Αυτοκρατορία για χάρη και λογαριασμό των ελλήνων πού δεν υπολογίζονταν τότε ούτε καν ως έθνος! Μεγάλος γρίφος για τον αισιόδοξο Διονύσιο! Πρωτοστατεί(1601) σε μια γενναία απόπειρα «εκτίμησης της οθωμανικής δυνάμεως» με εξέγερση στη Θεσσαλία ενώ έρχεται (1603) σε επαφή με το Ιπποτικό Τάγμα της Μάλτας (φανατικός εχθρός Οθωμανών)

Λόγω της απόπειρας αυτής-«πρώτη εξέγερση των ελλήνων» το Πατριαρχείο της Κωνσταντινουπόλως τον καθαίρεσε από Μητροπολίτη οπότε αναγκάζεται να καταφύγει στη Δ. Εκεί έρχεται σε άμεση επαφή με το γάλλο απόγονο των Παλαιολόγων, Δούκα Κάρολο τον Β’ του Nevers, που ετοίμαζε εκστρατεία για την απελευθέρωση του ελλαδικού χώρου από την Οθωμανική Αυτοκρατορία.  Ο Κάρολος κατείχε δικαιώματα επί του Βυζαντινού Θρόνου και ονειρευόταν διώχνοντας τους τούρκους να γίνει αυτοκράτορας της Νέας Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Έλαβε υποσχέσεις από τον βασιλιά της Γαλλίας Ερρίκο τον Δ’, όμως οι ελπίδες του Διονυσίου στέρεψαν μετά τη δολοφονία του Ερρίκου. Ο Κάρολος έμεινε στις υποσχέσεις και ο καιρός περνούσε. Ο Διονύσιος αγοράζει μεταχειρισμένα παλαιά όπλα από ενετικό οπλουργείο της Βενετίας ξεπερασμένα και με αυτά σκέπτεται να οπλίσει τους αγρότες της Ηπειροθεσσαλίας πού θα προστρέξουν στο κίνημα πού έχει κατά νου να υλοποιήσει.

Οι ενετοί παρόλο πού ήσαν και εξακολουθούν να είναι φιλοχρήματοι και τοκογλύφοι διεθνούς φήμης μισούσαν τους τούρκους περισσότερο από τους έλληνες και ήλθαν σε 7 πολεμικές συρράξεις με αυτούς. Είχαν συνεπώς κάθε λόγο να πωλούν όπλα στους έλληνες, δαλματούς σκλαβούνους, αλβανούς, Βλάχους και σέρβους ώστε αυτοί με τα υποκινούμενα απελευθερωτικά τους κινήματα να προξενούν σοβαρές δολιοφθορές στους οθωμανούς. Ονομαστό ήταν το οπλουργείο της ενετικής οικογενείας Carlo et Figli απ’ όπου οι τουρκοκρατούμενοι έλληνες προμηθεύονταν όπλα πάσης φύσεως (από την επωνυμία της εταιρείας αυτής προέρχεται και η ονομασία του τουφεκιού «καριοφίλι» σε χρήση των προεπαναστατικών οπλαρχηγών της τουρκοκρατούμενης Ελλάδας του 18ου αι..

Έπειτα από συνεννοήσεις με τοπικούς παράγοντες ο Διονύσιος επιστρέφει στην Ήπειρο και οργανώνει το στρατηγείο του στο μοναστήρι του Αγίου Δημητρίου στο Κεράσοβο. Εκεί πετυχαίνει εξέγερση των χωρικών Παραμυθιάς, Σουλίου και Μαλακασίου και οργανώνει επιδρομές κατά των τουρκικών φρουραρχείων των χωριών Ζαραβούτσι(σημ. ’γιος Νικόλαος) και Τουρκογρανίτσα τα οποία εκμηδενίζει. Ο Τούρκος δεν ήταν αήττητος! Οι επαναστάτες με αρχηγό τον Διονύσιο και άλλα ηγετικά στελέχη όπως ο Ζώτος Τσίριπος και ο Γεώργιος Ντελής, κατευθύνονται (νύχτα 10ης-11η Σεπτεμβρίου 1611) με ένα εξεγερμένο σώμα 800-1000 χωρικών οπλισμένων με πρωτόγονα όπλα όπως ρόπαλα, δρεπάνια, σφενδόνες, μαχαίρια και γιαταγάνια(ο βενετικός παλαιός οπλισμός δεν επαρκούσε για όλους, καθώς μόνον 40 άντρες έφεραν αρκεβούζια παλαιού τύπου) προς τα Γιάννενα. Εισέρχονται στη συνοικία της Καλούτσιανης και επιτίθενται στο τουρκικό διοικητήριο κατατροπώνουν τη τουρκική φρουρά και ο Οσμάν Πασάς μόλις κατορθώνει να διαφύγει λαβωμένος. Οι τούρκοι με τον Οσμάν καταφεύγουν και κλείνονται στο Κάστρο των Ιωαννίνων, το οποίο πολιορκείται από το Διονύσιο. Το κίνημα ήταν καλά οργανωμένο, όμως προδόθηκε και οι τούρκοι αντεπιτίθενται με ιππικό κατά των επαναστατών οι οποίοι αφήνουν νεκρούς στο πεδίο της μάχης περίπου 200 θεσπρωτούς.

Οι υπόλοιποι καταφεύγουν στα βουνά. Ο Διονύσιος κρύβεται σε μια σπηλιά όπου οι τούρκοι τον βρίσκουν μετά από προδοσία και μετά από βασανιστική ανάκριση πού τον υπέβαλε ο Οσμάν Πασάς, ο Διονύσιος απαντά στο ερώτημά του «γιατί προκάλεσε την εξέγερση;» με τη φράση «πολέμησα για να ελευθερώσω το λαό μου από τα βάσανα και τη τυραννία σας»! Έξαλλος ο Οσμάν διατάζει να τον γδάρουν ζωντανό(το γδάρσιμο ή scorticatio-όπως επικράτησε στην ενετική γλώσσα-αποτελούσε θηριώδη οθωμανική τιμωρία κυρίως σε επαναστάτες, στασιαστές, υπόπτους ανταρσίας, ή ανθιστεκόμενους στα τουρκικά συμφέροντα. Π.χ. ο Μουσταφά Λαλά Πασάς εκπορθητής του Ενετικού Κάστρου της Αμμοχώστου(17/08/1591), συνέλαβε τον Μάρκο Αντώνιο Βραγαδίνο-Marcantonio Bragadinο-τον ενετό διοικητή πού αντιστάθηκε υπερασπίζοντας τη Κύπρο-τότε ακόμα ενετική κτήση- και αφού του υποσχέθηκε με όρκο ότι θα σεβαστεί την σωματική ακεραιότητά του, όταν αυτός παραδόθηκε τον υπέβαλε σε εξευτελιστικούς βασανισμούς κόβοντας τη μύτη και τα αυτιά του και αιμόφυρτο καβάλα ανάποδα σε ένα γάιδαρο τον περιέφερε στην Αμμόχωστο(Famagusta την ονόμαζαν οι ενετοί) κατόπιν έβαλε ειδικούς να τον γδάρουν ακριβώς όπως φαίνεται στη διάσημη τοιχογραφία του «γδάρσιμου του Αγίου Βαρθολομαίου».

Ανάλογη απεικόνιση υπάρχει και στο Παλάτι των Δόγηδων της Βενετίας στο ταβάνι της κυρίως αίθουσας υποδοχών των ξένων διπλωματών, με το γδάρσιμο του Βραγαδίνου. Ακριβώς έτσι γδάρθηκε και ο Διονύσιος ο Φιλόσοφος πού κατόπιν οι τουρκοι, ονόμασαν χλευαστικά «Σκυλόσοφο»… Στη συνέχεια η διαδικασία συνέχιζε με αποκεφαλισμό, αλάτισμα της αποκομμένης κεφαλής για συντήρηση και βάπτισμά της σε κερί μέλισσας ώστε να αποστέλλεται στον Σουλτάνο σαν απόδειξη καταστολής και τιμωρίας του εκάστοτε στασιαστού. Το γδαρμένο δέρμα ακέραιο γεμιζόταν με άχυρο και μαζί με τη κεφαλή απεστέλλετο στον Σουλτάνο.

Αυτό του Βραγαδίνου φυγαδεύτηκε από τον νεαρό ευπατρίδη ελληνοενετό καπετάνιο Ιερώνυμο Πολυδώρη, από τη Κωνσταντινούπολη και μεταφέρθηκε στη Βενετία όπου τοποθετήθηκε στο Ναό των Αγίων Ιωάννου και Παύλου της Βενετίας όπoυ και ανηγέρθη πολυτελές μνημείο του Βραγαδίνου(Αρχικά είχε τοποθετηθεί στο ναό του Αγίου Γρηγορίου της Βενετίας απ’ όπου μεταφέρθηκε κατόπιν στον αναφερόμενο παραπάνω ναό όπου βρίσκεται μέχρι σήμερα). Την ίδια θηριώδη πρακτική υπέστησαν όλοι οι εχθροί των Οθωμανών(π.χ. ο ενετός βάϊλος Erizzo (διπλωματικός αντιπρόσωπος της γαληνοτάτης Δημοκρατίας) της Χαλκίδας όταν την εκπόρθισε (1470) ο Μεχμέτ ο Β’ ο Καταστροφέας(κατά τους ιστορικούς «Μωάμεθ Β’ Ο Πορθητής»), αφού του υποσχέθηκε ότι θα σεβαστεί το κεφάλι του στους ώμους του μόλις παραδοθεί και κρατώντας την υπόσχεσή του τον πριόνισε ζωντανό από τη μέση), την ίδια τύχη είχαν οι ουκρανοί αταμάνοι των κοζάκων πού έπεφταν στα χέρια των τούρκων, όπως και  ο ήρωας μας Διονύσιος ο Φιλόσοφος. Ο τελευταίος δεν αναφέρεται ποτέ ότι ήταν και ιατρός. Τον γνωρίζουν μόνον ως μοναχό, άγιο και επαναστάτη. Η αλήθεια όμως είναι ότι κατείχε πτυχίο ιατρικής από την ιατροφιλοσοφική σχολή του Πανεπιστημίου της Padua. Το δράμα του Διονυσίου κράτησε 5 ώρες και κατόπιν χαρούμενοι οι τούρκοι με κραυγές χαράς μετέφεραν το δέρμα του παραγεμισμένο με άχυρα στη πόλη των Ιωαννίνων.

Απεστάλθη στον Σουλτάνο ως απόδειξη καταστολής της ανταρσίας. Η απόπειρα του Διονυσίου είναι η πλέον σημαντική από τις 32 πού υλοποίησε το ελληνικό έθνος κατά των οθωμανών κατακτητών. Αναπτέρωσε το ηθικό των υπόδουλων ελλήνων πού φέρνονταν σαν ραγιάδες από φόβο σε ψυχολογικό καθεστώς πλήρους κατάθλιψης και ηττοπάθειας. Δικαίως λοιπόν πρέπει να χαρακτηρισθεί η ανταρσία του ως εθνεγερσία και ο Ιατροφιλόσοφος Διονύσιος ως Εθνεγέρτης. Πέραν της ιδιότητός του ως μοναχός άσκησε ιατρική ανιδιοτελώς προς τους άπορους της Ηπειροθεσσαλίας.

Θυμηθείτε την εκδήλωση που ειχε πραγματοποιηθεί το 2011 στην Παραμυθιά με αφορμή τα 400 χρόνια απο τον θάνατο του και με τον τίτλο «Διονύσιος ο Φιλόσοφος, ο Παραμυθιώτης προάγγελος της εθνικής παλιγγενεσίας και η εποχή του».

The post Διονύσιος Φιλόσοφος | O Δεσπότης που κατέλυσε πρώτος έστω και για λίγο την Τουρκοκρατία στην Ήπειρο appeared first on Paramythia-online.gr.

Το διήγημά του «Ματωμένη Επανάσταση» αξιολογήθηκε από την κριτική επιτροπή ως το καλύτερο για τη φετινή χρονιά.

Ο π. Ηλίας Μάκος, με θεολογικές και νομικές σπουδές, στο διήγημα «Ματωμένη Επανάσταση» χρωματίζει τον αγώνα και την αγωνία του ξεχασμένου Επισκόπου Διονυσίου του Φιλόσοφου για την ελευθερία της Ελλάδας, που επικεφαλής 1100 σχεδόν άοπλων αγροτών από την ευρύτερη περιοχή της Παραμυθιάς, ξεκίνησε από τη Μονή Διχουνίου προς τα Γιάννινα, με την ελπίδα, το όραμα και το όνειρο να εκδιώξει από την πόλη την Τουρκική τυραννία.

Η κατάληξη γνωστή: Το ξεσήκωμα καταπνίγηκε στο αίμα, αλλά ο μαρτυρικός Διονύσιος άναψε τη δάδα της λευτεριά 210 χρόνια πριν το γλυκοχάραμά της.

Χαρακτηριστική η περιγραφή στο διήγημα: «Γύρω του ανάψαν φωτιές οι οχτροί και καίνε σπίτια. Οι γλώσσες τους ζώνουν τη βουβή και πένθιμη πόλη. Η ελπίδα ξεραίνεται, η γκρίζα στάχτη απλώνεται και όλα γίνονται κουρνιαχτός. Πλησιάζει η θύελλα του θανάτου.

Μάχεται να κρατηθεί στη φουρτούνα. Είναι μόνος και δεν νιώθει ανάγκη από βοήθεια. Τα σύννεφα πυκνώνουν και χαμηλώνουν πάνω στην Παμβώτιδα. Στις λαμπερές αστραπές βλέπει το μαυρισμένο ουρανό να καθρεφτίζεται στα νερά και τη βαρκούλα της ψυχής του να σέρνεται στα σύννεφα.

Μετά από τρεις ημέρες, που κρυβόταν σε μια σπηλιά, τον πιάνουν οι Τούρκοι και τον έγδαραν ζωντανό, σέρνοντάς τον στους δρόμους της πόλης. Η ψυχή του, όμως, ολάνθιστη ατένιζε στους όμορφους ορίζοντες της λευτεριάς, που ήρθε 210 χρόνια αργότερα. Καθυστέρησε, αλλά ξεπρόβαλε μέσα από μια οδυνηρή ανάβαση».

Να σημειωθεί ότι ο π. Ηλίας Μάκος κέρδισε και πέρυσι το Α΄ Βραβείο στην κατηγορία του Χρονικού-Μαρτυρίας, ενώ για το λογοτεχνικό του έργο έχει τιμηθεί άλλες τέσσερις φορές.

The post Το Α΄ βραβείο Διηγήματος της Ένωσης Ελλήνων Λογοτεχνών στον ιερέα της Ι.Μ Παραμυθιάς, Ηλία Μάκο appeared first on Paramythia-online.gr.

Ο αιφνιδιασμός του Οσμάν πασά ήταν απόλυτος. Ο ίδιος διέφυγε την τελευταία στιγμή από το φλεγόμενο διοικητήριό του στην περιοχή της σημερινής Καλούτσιανης των Ιωαννίνων. Οι σπαχήδες του, με αρκετή καθυστέρηση συνειδητοποίησαν ότι απέναντί τους είχαν ένα σώμα ατάκτων οπλισμένο με πρωτόγονα όπλα και ελάχιστα αρκεβούζια. Οι χριστιανοί κάτοικοι του κάστρου, παρά τις υποσχέσεις τους προς τον Διονύσιο, έμειναν απαθείς και αδιάφοροι στις εκκλήσεις των επαναστατών να ανοίξουν τις πύλες του κάστρου. Αν συνέβαινε αυτό, η έκβαση του κινήματος του Διονύσιου θα ήταν ενδεχομένως πολύ διαφορετική. Μάλιστα, λίγο μετά, όπως σημειώνεται σε χρονικό της εποχής, «… ενωθέντες οι Ρωμαίοι του κάστρου με τους Τούρκους, επειδή και ήσαν λίγοι οι Τούρκοι, επολέμησαν μαζί τον κακο-Διονύσιον και τον εκαταχάλασαν κατά κράτος…». Γεγονός είναι πάντως ότι ο στρατός του Διονύσιου έμεινε εκτός του κάστρου, ανοχύρωτος και εύκολη βορά των σπαχήδων του Οσμάν πασά. Όσοι γλίτωσαν από τη σφαγή κατέφυγαν κυνηγημένοι και εξαθλιωμένοι στον ορεινό όγκο της Πίνδου, μακριά από τα Γιάννινα. Υπάρχουν χωριά, όπως το Λέχοβο της Καστοριάς, που η παράδοση τα θέλει να έχουν τις ρίζες τους σε εποικισμό της περιοχής τους από τους κυνηγημένους επαναστάτες του Διονύσιου.

Το αποτέλεσμα ήταν οδυνηρό για τους χριστιανικούς πληθυσμούς της Ηπείρου και ιδιαίτερα των Ιωαννίνων και της Παραμυθιάς. Οι χριστιανοί των Ιωαννίνων έχασαν όλα τα προνόμια που είχαν, ως τότε, από το «Ορισμό του Σινάν-Πασά». Εκδιώχτηκαν από το κάστρο και, όπως αναφέρει το χρονικό «…απωσθέντες έχτισαν έξω οικίας μικράς και έζων ταπεινά και καταφρονεμένα.» Ο χρονικογράφος είναι φανερό ότι αναφέρεται με τον τρόπο αυτό στη γένεση της γιαννιώτικης χριστιανικής συνοικίας «Σιαράβα», έξω από το κάστρο.

Όσοι χριστιανοί της επαρχίας της Παραμυθιάς, και ιδιαίτερα της πεδινής περιοχής, γλίτωσαν το θάνατο από τη πρώτα σκληρά αντίποινα του Οσμάν-πασά, εξισλαμίστηκαν με τη βία. Ήταν η εποχή που πολλοί πρόσφυγες του κάμπου κατέφυγαν στα βουνά της Παραμυθιάς και του Σουλίου. Οι απόγονοι αυτών των προσφύγων έχουν σημαντικό μερίδιο αργότερα στους αγώνες των Σουλιωτών κατά του Αλή-πασά. Ακόμη, πολλοί από τους εξισλαμισθέντες τότε χριστιανούς της περιοχής κράτησαν τα επώνυμά τους, με αποτέλεσμα πολλοί μουσουλμάνοι της Θεσπρωτίας (ανάμεσά τους πολλοί και από τους λεγόμενους Τσάμηδες) να έχουν επώνυμα δηλωτικά της πρώην χριστιανικής τους ταυτότητας. Ακόμη, δεν ήταν σπάνιο το φαινόμενο της ύπαρξης εξ αίματος συγγενικής σχέσης μεταξύ μουσουλμανικών και χριστιανικών οικογενειών. Τέλος, καταστράφηκε η μονή Διχουνίου, στην οποία μόναζε και χρησιμοποίησε ως στρατηγείο του ο Διονύσιος.

Η αποτίμηση του κινήματός του και η προσωπικότητα του Διονύσιου βρέθηκαν από νωρίς στην πρέσα της μέγγενης δύο ιστορικά αντίθετων αντιλήψεων. Οι αντιλήψεις αυτές τροφοδοτούσαν τις δυο μεγάλες παρατάξεις των «ενωτικών» και των «ανθενωτικών» αντίστοιχα, που δίχαζαν για αιώνες την ορθόδοξη εκκλησία. Η παράταξη των ενωτικών πρέσβευε την συμμαχία με την Δύση και τον Πάπα για την αποτίναξη του τουρκικού ζυγού. Αντίθετα, η παράταξη των ανθενωτικών θεωρούσε την οθωμανική κατοχή ως τιμωρία και θέλημα θεού και παρέπεμπε την υπόθεση της ανεξαρτησίας σε πιο εύθετους καιρούς.

Οι συμφορές που είχαν ως αποτέλεσμα τα αποτυχημένα κινήματα του Διονύσιου για τους χριστιανούς, κυρίως των περιοχών που αυτά έλαβαν χώρα, είναι ο σημαντικότερος λόγος που ο Διονύσιος αντιμετωπίστηκε από τους σύγχρονούς του και από την παράδοση που δημιουργήθηκε στον απόηχο των γεγονότων αυτών, ως ο κύριος υπαίτιος αυτών των συμφορών

Το ερώτημα είναι διαχρονικό, σκληρό και πάντοτε επίκαιρο σε περιπτώσεις κατοχής, όπου ο δυνάστης αντιμετωπίζει τις αντιστασιακές-επαναστατικές πράξεις με το απάνθρωπο μέτρο της συλλογικής ευθύνης. Αυτό συνέβη και στην ιστορικά πρόσφατη περίοδο της Ναζιστικής κατοχής. Το μέτρο των αντιποίνων στα πλαίσια της συλλογικής ευθύνης καταφέρνει να βάζει στην ίδια ανήθικη ζυγαριά τις πράξεις αντίστασης με τα εγκληματικά αντίποινα του κατακτητή. Στα πλαίσια ενός τέτοιου «ζυγίσματος», σπάνια η υστεροφημία ενός ιστορικού προσώπου δεινοπάθησε τόσο πολύ, όσο αυτή του Διονυσίου του Φιλοσόφου. Και μόνο το γεγονός ότι, ακόμη και σήμερα, για τους περισσότερους είναι γνωστός ως «Σκυλόσοφος», αρκεί για να καταδειχτεί η σκληρότητα της ιστορικής μνήμης στο πρόσωπό του. Βασικός συντελεστής της προσπάθειας δυσφήμησης του Διονυσίου είναι ο κληρικός Μάξιμος ο Πελοποννήσιος. Ο «στηλιτευτικός λόγος» του Μάξιμου είναι ένα ιστορικό ντοκουμέντο και ταυτόχρονα ένα μνημείο εμπάθειας. Μια εμπεριστατωμένη ανάλυση του στηλιτευτικού λόγου και των προθέσεων του Μαξίμου γίνεται στο άρθρο του Αθηναγόρα, επισκόπου Παραμυθίας και Φιλιατών, ενός λογίου με μεγάλο πνευματικό ανάστημα που τίμησε τον αρχιερατικό θρόνο της Μητρόπολης Παραμυθιάς την περίοδο 1925-1932.

Σήμερα τετρακόσια χρόνια μετά, η αποτίμηση είναι σίγουρα πολύ διαφορετική. Στη συνείδηση του ελληνισμού ο Διονύσιος είναι μια από τις σημαντικότερες μορφές που προηγήθηκαν της επανάστασης του 1821 και που συνετέλεσε τα μέγιστα στην αφύπνιση και εγρήγορση του φρονήματος και της ελπίδας των ραγιάδων, για την αποτίναξη της Οθωμανικής κατοχής στον ελλαδικό χώρο. Παρόλα αυτά όμως, η εικόνα του Διονυσίου, ως ενός παράφορου και μάλλον αφελούς επαναστάτη που μάζεψε ένα πλήθος ρακένδυτων και πεινασμένων χριστιανών για να καταλάβει τα Γιάννενα και να καταλύσει τη Οθωμανική εξουσία, δεν είναι συμβατή ούτε με την παιδεία του, ούτε με την ηλικία του, ούτε με την επίγνωση, που είναι βέβαιο ότι είχε, των πολιτικών συνθηκών της εποχής, τόσο στην πατρίδα του όσο και την Ευρώπη. Είναι βέβαιο ότι η ιστορική έρευνα κυρίως σε δυτικά αρχεία, που θα μπορούσαν να δώσουν πληροφορίες για τις επαφές του Διονυσίου με το Βατικανό και την Ισπανική αυλή, θα ρίξει φως και στα γεγονότα της εποχής αλλά και στην προσωπικότητα του επαναστάτη Δεσπότη.

Είναι καιρός η εικόνα του Διονύσιου να μπει σε ένα σωστό, δίκαιο και απενοχοποιημένο βάθρο. Τα Γιάνννενα, και πιο πολύ η γενέτειρά του η Παραμυθιά, έχουν χρέος να συμβάλλουν στην προσπάθεια αυτή.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1.Αθηναγόρας (Μητροπολίτης Παραμυ8ίας και Φιλιατών): «Διονύσιος ο Σκυλόσοφος», ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ 6, 1931, 10-22.
2.Α. Βακαλόπουλος: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ, τ. Γ’: ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ, 1453-1669. ΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ, Θεσσαλονίκη 1968, 338-51.
3.Σταύρος Γ. Καρκαλέτσης, Η επανάσταση του Διονυσίου του Σκυλοσόφου 1611, Μια λησμονημένη εξέγερση των υπόδουλων Ελλήνων , ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ, 36, 2005.
4.Στέφανος Παπαδόπουλος: «Οι εξεγέρσεις του μητροπολίτη Λαρίσης-Τρίκκης Διονυσίου του «Σκυλοσόφου» (1600-1611)», ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΘΝΟΥΣ, τ. Ι’, 326-8.
5.Χρυσ. Παπαδόπουλος: «Ο Λαρίσης-Τρίκκης Διονύσιος Β΄ «Φιλόσοφος» o χλευαστικώς επικληθείς «Σκυλόσοφος» (1541-1611)», ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ 8, 1933, 150-88.
6.Θωμάς Β. Παπακωνσταντίνου: ΤΑ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΑ ΚΙΝΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΔΙΟΝΥΣΙΟΥ ΤΟΥ ΦΙΛΟΣΟΦΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΛΑΡΙΣΑΣ, εκδ. Ολυμπος, Αθήνα 2000.
7.Θωμάς Β. Παπακωνσταντίνου: ΕΚΚΛΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΗΓΕΜΟΝΕΣ ΤΗΣ ΔΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΡΩΣΙΑΣ, εκδ. Ολυμπος, Αθήνα 2002.
8.Θωμάς Β. Παπακωνσταντίνου: ΟΙ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΤΟΥΡΚΩΝ (ΤΕΛΗ 16ου-ΑΡΧΕΣ 17ου ΑΙΩΝΑ). ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΕΓΓΡΑΦΑ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΕΙΑ SIMANCAS ΤΗΣ ΙΣΠΑΝ/ΑΣ, εκδ. Ολυμπος, Αθήνα 2004.
9.Δημήτριος Μ. Σάρρος: «Μαξίμου lερομονάχου του Πελοποννησίου λόγος στηλιτευτικός κατά Διονυσίου του επικληθέντος Σκυλοσόφου και των συναποστησάντων αυτώ εις Ιωάννινα εν έτει 1611», ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ 3, 1928, 169-210.
10.Πάνος Δ. Τζιόβας: Η ΜΟΝΗ ΤΟΥ ΔΙΧΟΥΝΙΟΥ, Έκδοση του Δήμου Μολοσσών, Ιωάννινα 2002

The post 402 χρόνια απο την εξέγερση του Διονύσιου Φιλόσοφου appeared first on Paramythia-online.gr.

Παραθέτουμε  τον χαιρετισμό –  ομιλία της κ. Δημάρχου

Σεβασμιότατε, κυρία Δερέκα πρόεδρε της εταιρείας λογοτεχνών και συγγραφέων Ηπείρου , αξιότιμοι κύριοι καθηγητές, εκλεκτοί προσκεκλημένοι, κυρίες και κύριοι.
Το  2011 είναι μια επετειακή χρονιά ενός πολυσήμαντου ιστορικού γεγονότος, με ιδιαίτερο τοπικό χρώμα.
Σεπτέμβρης 1611 – Σεπτέμβρης 2011.
Φέτος συμπληρώθηκαν τετρακόσια χρόνια από το τελευταίο προεπαναστατικό κίνημα και το θάνατο του Διονυσίου του Φιλοσόφου.
Ήταν τότε που ο Παραμυθιώτης Αρχιεπίσκοπος Λάρισας και Επίσκοπος Τρίκκης Διονύσιος, ανήσυχο πνεύμα και με ιδιαίτερη παιδεία, σάλπισε κατά των  Τούρκων το εθνικό εγερτήριο των Ελλήνων. Επικεφαλής ενός περίεργου επαναστατικού  στρατού  800 – 1000 χωρικών, των περισσότερων Παραμυθιωτών, κήρυξε στις    10.9.1611 την  επανάσταση και επιτέθηκε κατά του Τούρκου κατακτητή στα Ιωάννινα .
Η εξέλιξη είναι γνωστή, κυρίως από την προδοσία των ομοθρήσκων, το αποτέλεσμα ήταν οδυνηρό για τους χριστιανικούς πληθυσμούς της Ηπείρου και ιδιαίτερα των Ιωαννίνων και της Παραμυθιάς. Εξισλαμισμοί, εκτελέσεις, εξαθλίωση, καταστροφές.
Οι συμφορές που είχαν σαν αποτέλεσμα τα αποτυχημένα κινήματα για τους Χριστιανούς, υπό τη μορφή της συλλογικής ευθύνης και των αντιποίνων, είναι ο σημαντικότερος λόγος που ο Διονύσιος αντιμετωπίστηκε από τους σύγχρονούς  του και από την παράδοση που δημιουργήθηκε  στον απόηχο των γεγονότων αυτών, ως ο κύριος υπαίτιος των δεινών.
Και μόνο το γεγονός ότι ακόμη και σήμερα για τους περισσότερους είναι γνωστός ως «Σκυλόσοφος», αρκεί για να καταδειχθεί η σκληρότητα της ιστορικής μνήμης στο πρόσωπό του.
Είναι αλήθεια ότι η νίκη έχει πολλούς πατέρες, ενώ η ήττα είναι συνήθως ορφανή.
Σήμερα 400 χρόνια μετά, η εικόνα του Διονύσιου είναι καιρός να μπει σ’ ένα σωστό και απενοχοποιημένο  βάθρο.
Ιδιαίτερα η γενέτειρά του,  η Παραμυθιά, έχει χρέος να συμβάλλει στην προσπάθεια αυτή.
Η σημερινή εκδήλωση ας είναι η απαρχή  γι’ αυτό.
Ευχαριστούμε λοιπόν τους διακριτούς και διακεκριμένους ομιλητές, που μας έκαναν την τιμή να βρίσκονται σήμερα εδώ.
Ιδιαίτερα τον συντοπίτη μας κ. Παναγιώτη Τσαμάτο, που επιμελήθηκε  της εκδήλωσης που σήμερα φιλοξενούμε.
Και πάλι σας ευχαριστούμε και περιμένουμε με ιδιαίτερο ενδιαφέρον να ακούσουμε τον εμπεριστατωμένο και τεκμηριωμένο λόγο σας.
 
Παραμυθιά,  20  Οκτωβρίου 2011
Η   ΔΗΜΟΤΙΚΗ  ΑΡΧΗ

Αθανάσιος Γκότοβος
Τομέας Παιδαγωγικής
Φιλοσοφική Σχολή Ιωαννίνων
agotovos@otenet.gr

Η εξέγερση του 1611 στην Ήπειρο και η διδασκαλία της Ιστορίας

Εισαγωγικές παρατηρήσεις

Αν με τη λέξη ιστορία παραπέμπουμε (α) σε υποκείμενα – ατομικά ή συλλογικά – εν δράσει, στη δράση τους, (β) στις επιπτώσεις της πάνω στα ίδια τα υποκείμενα αλλά και σε τρίτους, σύγχρονους και μεταγενέστερους, (γ) στα συμπυκνωμένα σε θεσμούς ή οργανισμούς, αγαθά και υπηρεσίες προϊόντα αυτής της δράσης σε παρελθόντα χρόνο, τότε φαίνεται πως υπάρχει ένα δομικό πρόβλημα για κάθε συγγραφέα ιστορικών βιβλίων, για κάθε αφηγητή του παρελθόντος: ποιες από τις πρακτικά άπειρες δράσεις και αλληλεπιδράσεις, πρακτικά άπειρων υποκειμένων θα παρουσιάσει στην αφήγησή του και με ποιο κριτήριο θα ξεχωρίσει αυτές τις δράσεις και τα ομόλογα υποκείμενα μέσα στη θάλασσα των προσώπων και των γεγονότων στο πέρασμα του χρόνου;
Το πρόβλημα αυτό, βεβαίως, αναδύεται όταν ο ιστορικός έχει στη διάθεσή του άφθονο ιστορικό υλικό τεκμηρίωσης των περιγραφών, των ερμηνειών και των αναλύσεων τις οποίες επιδιώκει.
Η ιστορική επιστήμη έχει επιχειρήσει να απομειώσει αυτή την πολυπλοκότητα μέσω περιορισμών, ορίων, μέσα στο χρόνο, τον τόπο και τον τύπο δράσης των υποκειμένων. Επινόησε περιοδολογήσεις και γεωγραφικούς χώρους περιχαράκωσης του ιστορικού γίγνεσθαι, καθώς επίσης και κλάδους της ιστορίας. Παρόλα αυτά, ακόμη και αν η χρονική περίοδος είναι σχετικά μικρή, και ο τόπος περιορισμένος, η δράση των υποκειμένων και το πλήθος των προσώπων που συμμετέχουν σε αυτή οδηγούν αναγκαστικά σε διλήμματα επιλογών: τι θα παρουσιαστεί και τι θα παραληφθεί, τι θα οριστεί ως σημαντικό πρόσωπο ή γεγονός και τι θα υποβαθμιστεί και μερικές, μάλιστα, φορές θα αποσιωποιηθεί;
Καθώς τα ίχνη από τη δράση των υποκειμένων στο παρελθόν προέρχονται κατά κανόνα από πηγές που βρίσκονταν κοντά σε ηγετικές ομάδες, σε ελίτ ισχύος, όσοι προσπαθούν να ανασυγκροτήσουν το παρελθόν με βάση αυτά τα ίχνη εγκλωβίζονται – συνειδητά ή ασυνείδητα – στην οπτική γωνία του οργανισμού από τον οποίο προέρχονται τα διαθέσιμα ίχνη ή τεκμήρια, και του οποίου οι εκπρόσωποι που τα παρήγαγαν είχαν μια πολύ χαρακτηριστική εικόνα της πραγματικότητας, μια εικόνα από τη σκοπιά της εξουσίας.
Ωστόσο, ακόμη και στην κορυφή της πυραμίδας αναπτύσσονται συχνά αντιτιθέμενες έως συγκρουσιακές  απόψεις και επιδιώξεις και αντίθετες αξιολογήσεις των δρώμενων. Οι αξιολογήσεις αυτές ενδέχεται να μην έρχονται στο προσκήνιο και να μην περιλαμβάνονται στα ίχνη, στα ιστορικά τεκμήρια, που έχει στη διάθεσή του ο ιστορικός για την ανασυγκρότηση της πραγματικότητας. Αυτό ισχύει πολύ περισσότερο για τη βάση της πυραμίδας, για τη δράση των απλών υποκειμένων σε κάθε σύστημα εξουσίας, για τα οποία τα διλήμματα εμφανίζονται με πολύ διαφορετικούς όρους: με όρους συμμόρφωσης και προσαρμογής στις επιλογές ισχυρών τρίτων, με όρους επιβίωσης ή αφανισμού απέναντι σε πρωτοβουλίες κατακτητών, με όρους ανομίας ή ανοιχτής άρνησης της υποταγής και προβολής αντίστασης απέναντι στην εξουσία.
Για να το καταστήσω σαφέστερο: φανταστείτε για λίγο τον μελλοντικό ιστορικό της οικονομικής κρίσης που μαστίζει εδώ και δύο χρόνια την Ελλάδα – και όχι μόνο αυτή τη χώρα – να προσπαθεί να την περιγράψει με βάση τα ίχνη που άφησαν μέσα στο χρόνο οι εκπρόσωποι μιας παγκόσμιας πυραμίδας ισχύος, μιας οικονομικής ελίτ που στελεχώνει τις διευθύνσεις διεθνών τραπεζών,  ενός ολιγοπωλίου οίκων αξιολόγησης των οικονομιών των χωρών και των τραπεζών, καθώς και εταιριών ασφάλισης των κινδύνων που σχετίζονται με το χρηματοπιστωτικό σύστημα, μιας πολιτικής ελίτ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των χωρών που την συγκροτούν, καθώς και μιας εγχώριας, ελληνικής, πολιτικο-οικονομικής ελίτ, και ιδιαίτερα της μερίδας της που είχε την ευθύνη της διακυβέρνησης κατά την περίοδο της κρίσης. Οι αρνητικές αξιολογήσεις των οίκων για την πιστοληπτική ικανότητα της Ελλάδας, οι αποφάσεις των τραπεζών να αυξήσουν δραματικά τα επιτόκια δανεισμού, οι αποφάσεις ευρωπαίων ηγετών να αφήσουν την κρίση να εξελίσσεται σχεδόν ανενόχλητα, οι αυτιστικού τύπου αποφάσεις πολιτικών προσώπων στην Ελλάδα να πλήξουν αμοιβαία τους πολιτικούς τους αντιπάλους, σαν να ήταν μόνοι τους πάνω στον πλανήτη σε μια κοκορομαχία με θεατές μόνο τους Έλληνες, μέσω απογραφών και αναθεωρήσεων κρίσιμων οικονομικών μεγεθών – όλη αυτή η δράση υποκειμένων που βρίσκονται κοντά στην κορυφή της πυραμίδας μπορεί να αποτελέσει τη βάση μιας περιγραφής και ερμηνείας των αιτίων για την κατάσταση που βιώνει αυτή η στιγμή η Ελλάδα. Ο μελλοντικός αναγνώστης της ιστορίας αυτής της κρίσης, όμως, δεν θα μπορέσει μόνο με αυτά τα στοιχεία να φανταστεί τις επιπτώσεις των αποφάσεων συγκεκριμένων ελίτ ισχύος για το απλό υποκείμενο πάνω στο οποίο η κρίση ξεσπά. Η δράση αυτού του υποκειμένου συνίσταται κυρίως στην επινόηση και εφαρμογή στρατηγικών αντιμετώπισης της κρίσης, όπως τη διαμόρφωσε η ελίτ ισχύος για τους δικούς της λόγους και επιδιώξεις, και λιγότερο στη διαμόρφωση των αποφάσεων της συγκεκριμένης ελίτ. Μια ολοκληρωμένη, ωστόσο, ανασύνθεση του ιστορικού παρελθόντος – δηλαδή του σημερινού παρόντος – θα έπρεπε να περιλαμβάνει και τις επιπτώσεις των αποφάσεων των ελίτ ισχύος στη βάση της πυραμίδας, στον απλό κάτοικο αυτής της χώρας του οποίου η γνώμη ουδέποτε ζητήθηκε από τους διαμορφωτές των αποφάσεων, των οποίων τις επιπτώσεις υφίσταται. Όταν λ.χ. η S&P, η Moody’s και η Fitch υποβαθμίζουν την πιστοληπτική ικανότητα της χώρας, ενδιαφέρονται για άλλα πράγματα, και πάντως δεν συγκινούνται από τις μειώσεις του εισοδήματος εκατομμυρίων Ελλήνων, από την ακύρωση της επαγγελματικής προοπτικής, από την καθίζηση του επιπέδου ζωής, από την αποψίλωση της χώρας και την απώλεια ανθρωπίνου κεφαλαίου εξ αιτίας της νέας μετανάστευσης, από την απώλεια της εθνικής περιουσίας και της εθνικής κυριαρχίας. Ακούμε ότι το θερμόμετρο δεν συγκινείται και δεν πρέπει να συγκινείται από τον πυρετό του ασθενούς, όταν τον μετρά. Δεν αγνοούμε όμως ότι τα οικονομικά θερμόμετρα κατασκευάζονται υπό τινος, ότι μετρούν με βάση υποθέσεις και εκτιμήσεις, και ότι κάποιοι προσδοκούν να δουν κέρδη πίσω από τις ενδείξεις.

Το έργο του ιστορικού και η βίωση της εποχής

Αν ο ιστορικός του μέλλοντος κατορθώσει μέσα από την έρευνά του να ανασυγκροτήσει τα σχέδια και τις επιδιώξεις που κρύβονται πίσω από τη δράση εκπροσώπων της παγκόσμιας ευρωπαϊκής και ελληνικής οικονομικο-πολιτικής ελίτ, ασφαλώς θα δώσει στον μελλοντικό αναγνώστη της ιστορίας της κρίσης τη δυνατότητα να κατανοήσει τη γένεση της κρίσης από τη σκοπιά των συγκεκριμένων ελίτ. Αυτό είναι χρήσιμο, αλλά όχι επαρκές. Διότι από την αφήγησή του θα λείπει η κρίση, έτσι όπως αυτή γίνεται αντιληπτή από την οπτική γωνία της βάσης της πυραμίδας, έτσι όπως βιώνεται από τα εκατομμύρια των Ελλήνων που είναι αναγκασμένοι να προσαρμόσουν τις ζωές τους στις αποφάσεις των ελίτ ισχύος. Το πώς βιώνει την κρίση το υποκείμενο που εξοντώνεται από τις αποφάσεις – δηλαδή από τη δράση – των ελίτ, πώς τη βιώνει το υποκείμενο που καραδοκεί να πλουτίσει από τη δυστυχία του άλλου, πώς τη βιώνει το υποκείμενο του οποίου η επαγγελματική και οικονομική κατάσταση δεν επηρεάζεται από την κρίση, είναι και αυτό ιστορία της κρίσης. Όπως ιστορία της κρίσης είναι και το είδος της δράσης που πυροδοτεί στους διαφόρους τύπους υποκειμένων το βίωμα της κρίσης: προσαρμογή – παθητική ή επιθετική – διαμαρτυρία, φυγή, κατάθλιψη ή αυτοκτονία. Ο αγέννητος ακόμη Έλληνας που το 2050 θα είναι σε θέση να διαβάζει ιστορικά βιβλία, έχει δικαίωμα να μάθει και αυτή την πτυχή της ιστορίας της κρίσης. Για να τη μάθει, κάποιος πρέπει να τη γράψει και κάποιος άλλος να τη διδάξει.
Αυτή η θέση είναι μια παιδαγωγική πεποίθηση, μια κανονιστική παιδαγωγική τοποθέτηση. Έχει σχέση τόσο με το περιεχόμενο – το τι της διδασκαλίας της Ιστορίας – όσο και με το πώς. Γιατί αν ο κεντρικός στόχος κάθε ιστορικής αφήγησης και το κεντρικό διακύβευμα κάθε διδασκαλίας της ιστορίας στο σχολείο είναι η κατανόηση μιας εποχής στο σύνολό της, τότε η ιστορική αφήγηση δεν μπορεί παρά να περιλαμβάνει το στοιχείο της διαλεκτικής, της αλληλεπίδρασης ανάμεσα στην κορυφή και τη βάση της πυραμίδας και το στοιχείο των αλληλεπιδράσεων ανάμεσα σε οντότητες – ελίτ, οργανισμοί, λαοί – που βρίσκονται σε επαφή. Καλώς ή κακώς η μοίρα έριξε τους Έλληνες μέσα σε μια ενδιαφέρουσα περιοχή του πλανήτη. Δεν είχαμε την τύχη ή την ατυχία της αποκοπής και της απομόνωσης από τους «άλλους». Και η σχέση με τους «άλλους» μερικές φορές είναι ομαλή, άλλες φορές όμως είναι ανώμαλη. Το παράδειγμα της εξέγερσης του Διονυσίου εναντίον της οθωμανικής εξουσίας το 1611 είναι ενδιαφέρον από ιστορικο-διδακτικής πλευράς, επειδή μας επιτρέπει να δούμε και να κατανοήσουμε ένα καθεστώς – εν προκειμένω το οθωμανικό – από τη στάση και τη δράση των υποκειμένων που αποτελούσαν τη βάση της πυραμίδας του. Οθωμανική ιστορία δεν είναι μόνον η περιγραφή των προσώπων, των δομών και της δράσης των μηχανισμών του οθωμανικού κράτους. Είναι και η αντίδραση απέναντι σε αυτά τα πρόσωπα, τις δομές και τις δράσεις. Το δικαίωμα του μαθητή για μια ολοκληρωμένη εικόνα του παρελθόντος περιλαμβάνει υποχρεωτικά και το δικαίωμα στη γνώση και την κατανόηση εκείνης της πτυχής της ιστορίας που σχετίζεται με την αντίδραση απέναντι σε ένα καθεστώς, σε όποιο επίπεδο και αν αυτή εκφράζεται. Αυτό είναι σε τελική ανάλυση το παιδαγωγικό επιχείρημα με το οποίο νομιμοποιείται πλήρως η παρουσία του Διονυσίου και της εξέγερσης του 1611 στη σχολική αφήγηση της ιστορίας.
Η εξορία του Διονυσίου και της εξέγερσης του 1611 από τα σχολικά βιβλία του μαθήματος της Ιστορίας, και μάλιστα διαχρονικά, ερμηνεύεται μέσω της αντίληψης που έχουν οι συντάκτες των προγραμμάτων και οι συγγραφείς των εγχειριδίων για το σκοπό και τα περιεχόμενα του μαθήματος της ιστορίας. Φαίνεται πως ο Διονύσιος, και μαζί με αυτόν και άλλοι ομοϊδεάτες του κληρικοί της ίδιας ιστορικής περιόδου ή αργότερα, ήταν ενοχλητικός όχι μόνον για το οθωμανικό σύστημα εξουσίας, αλλά και για άλλους, μη-Οθωμανούς, μεταγενέστερους. Γιατί άρα γε;

Ιδεολογικές παράμετροι στην ανασυγκρότηση του παρελθόντος

Τρία είναι τα ιδεολογικά πλαίσια για την οργάνωση του μαθήματος της Ιστορίας που σπρώχνουν τον Διονύσιο ως ιστορικό υποκείμενο στο περιθώριο των σελίδων των σχολικών εγχειριδίων.
Το πρώτο έχει σχέση με την προσπάθεια να παρουσιαστεί η επίσημη εκκλησία, δηλαδή η υποχρεωμένη να λειτουργεί στα πλαίσια συγκατοίκησης με την οθωμανική εξουσία ορθόδοξη εκκλησιαστική διοίκηση, ως μια διαρκής αντι-οθωμανική απελευθερωτική δύναμη. Το Πατριαρχείο και το εκκλησιαστικό του δίκτυο στη σημερινή ελληνική επικράτεια ήταν υποχρεωμένο να ισορροπεί ανάμεσα στη σουλτανική εξουσία με τις προτεραιότητές της, και στις ενίοτε ανατρεπτικές πρωτοβουλίες των πιστών. Σε κάθε περίπτωση ήταν αδύνατον για την εκκλησιαστική διοίκηση να ευλογεί επισήμως εξεγέρσεις και αμφισβητήσεις της οθωμανικής κυριαρχίας, χωρίς να θεωρηθεί ότι υπονομεύει η ίδια την pax ottomana. Αυτό σημαίνει ότι η επίσημη εκκλησία, το πατριαρχείο και το δίκτυό του, δεν είχε άλλη επιλογή παρά να καταδικάζει – τουλάχιστον σε επίπεδο ρητορικής – κάθε κίνημα έμπρακτης αμφισβήτησης της οθωμανικής εξουσίας το οποίο εκδηλωνόταν μεταξύ των πιστών, ιδιαίτερα όταν οι πρωτεργάτες και οι υποκινητές της εξέγερσης ήταν κληρικοί. Από τη σκοπιά ενός εκπαιδευτικού συστήματος που θέλει να παρουσιάσει την επίσημη εκκλησία κατά τη διάρκεια της οθωμανικής κυριαρχίας ως απελευθερωτική δύναμη, δημιουργείται μια σειρά από αντιφάσεις, αντινομίες και αμηχανίες: πρέπει να εξηγήσει την κριτική που εκ των πραγμάτων είναι υποχρεωμένη η εκκλησιαστική ηγεσία να ασκήσει εναντίον των απελευθερωτικών κινημάτων, και ταυτόχρονα να παρουσιάσει τόσο τα κινήματα όσο και τον φορέα της καταδίκης, το Πατριαρχείο, ως εθνικο-απελευθερωτική δύναμη που αμφισβητεί την οθωμανική τάξη πραγμάτων. Αυτό είναι από πολύ δυσχερές έως αδύνατον. Η εύκολη λύση: γεγονότα και πρόσωπα των οποίων η συμπερίληψη στα αναλυτικά προγράμματα και τα εγχειρίδια θα προκαλούσε ιδεολογική αμηχανία, λογοκρίνονται. Με άλλα λόγια, ο συντάκτης των αναλυτικών προγραμμάτων και ο συγγραφέας των σχολικών εγχειριδίων προσαρμόζεται στην εξής λογική: αν είναι μέσω της αναφοράς στην εξέγερση του Διονυσίου να κλονιστεί η εμπιστοσύνη του μαθητή στον απελευθερωτικό ρόλο της επίσημης εκκλησιαστικής διοίκησης κατά την περίοδο της οθωμανικής κυριαρχίας, τότε είναι προτιμότερο να μην διδαχθεί η ενότητα αυτή.
Το δεύτερο πλαίσιο αφορά μια σχολή ιστορικής και κοινωνιολογικής σκέψης, σύμφωνα με την οποία η δράση στην ιστορία και οι πρωταγωνιστές της προσδιορίζονται σε γενικές γραμμές από την οικονομία και παραπέμπουν σε αντίστοιχα αιτήματα. Στο πλαίσιο αυτό η εξέγερση του Διονυσίου κατά του οθωμανικού καθεστώτος και η αμφισβήτηση της οθωμανικής ισχύος προβλέπεται να εκδηλώνεται από συγκεκριμένα κοινωνικά υποκείμενα που είναι φορείς οικονομικών ρόλων, και πάντως όχι από κληρικούς. Στο πλαίσιο αυτής της θεωρίας οι δυνάμεις του καθεστώτος υποστηρίζουν το status quo, επειδή έχουν επενδύσει συγκεκριμένα συμφέροντα σε αυτό, ενώ οι εξεγερμένοι και οι αμφισβητίες επιχειρούν να το ανατρέψουν με στόχο τη βελτίωση της οικονομικής τους κατάστασης. Με βάση αυτή τη θεωρία εξεγέρσεις για άλλους λόγους δεν προβλέπονται. Έτσι λ.χ. η εξέγερση που οργανώνεται και υποκινείται από έναν κληρικό και στοχεύει στην ελευθερία και ανεξαρτησία από την οθωμανική δουλεία, οδηγεί τους οπαδούς της εν λόγω σχολής σε αμηχανία. Αν σε μια ιστορική περίοδο υπάρχουν φαινόμενα, ας πούμε εξεγέρσεις, που δεν μπορούν να υπαχθούν a priori στο προσδιορισμένο σχήμα, τότε αυτά τείνουν να θυσιάζονται χάριν της αναπαραγωγής του πλαισίου. Το ενοχλητικό, αυτό που δεν βρίσκεται σε συμβατότητα με το ιδεολογικό πλαίσιο για το ποιος κινεί τα νήματα της εξέλιξης στην ιστορία, απομακρύνεται από την εικόνα. Είναι σαν να μην υπάρχει, μπαίνει στο περιθώριο, για να μην αμφισβητηθεί το πλαίσιο. Τα γεγονότα οφείλουν να υποχωρήσουν μπροστά στη θεωρία.
Το τρίτο πλαίσιο αφορά μια αντίληψη για τη διδασκαλία της ιστορίας, σύμφωνα με την οποία τα ιστορικά γεγονότα έχουν αξία, εφόσον αυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη νομιμοποίηση καταστάσεων και πρακτικών του παρόντος. Σύμφωνα με τους οπαδούς αυτής της σχολής σκέψης, αν υπάρχουν ιστορικά γεγονότα και πρωταγωνιστές που δεν είναι συμβατά με ένα παροντικό ιδεώδες, στο οποίο πιστεύουν οι συντάκτες των σχολικών εγχειριδίων και των αναλυτικών προγραμμάτων, τα γεγονότα αυτά δεν έχουν αφηγηματική αξία. Αν το ιδεώδες που επιδιώκουν οι συντάκτες των αναλυτικών προγραμμάτων και ακολουθούν οι συγγραφείς των σχολικών εγχειριδίων είναι η πολυπολιτισμική ειρήνη, τότε αυτοί ενδέχεται να μπουν στον πειρασμό να υποβαθμίσουν ή και να αποσιωπήσουν τελείως γεγονότα και πρόσωπα που αξιολογούνται ως μη συμβατά με το παιδαγωγικό ιδεώδες που πρεσβεύουν. Αν είναι κάτι βέβαιο με την εξέγερση του 1611, αυτό είναι ότι ο Διονύσιος δεν μπορεί να θεωρηθεί ως ένα πρόσωπο που προωθούσε την ιδέα της πολυπολιτισμικής Ηπείρου και που ενδιαφέρονταν για την ειρηνική συνύπαρξη Τούρκων και Ελλήνων στην περιοχή του. Ο Διονύσιος δεν σκεφτόταν με όρους ισότιμων πολιτισμικών ταυτοτήτων, αλλά με όρους κατάκτησης της περιοχής κάποιους που έγιναν δια της βίας αφέντες, και απελευθέρωσής της από εκείνους που τώρα είναι υπόδουλοι και πρέπει να γίνουν ελεύθεροι. Η πιθανότητα να «κοπεί» το εν λόγω πρόσωπο ή γεγονός από τη διδακτέα ύλη ως ασύμφορο για την προώθηση της ιδέας του πολυπολιτισμού από συντάκτες αναλυτικών προγραμμάτων και συγγραφείς εγχειριδίων του μαθήματος της ιστορίας που επιθυμούν να χρησιμοποιήσουν την ιστορία ως μοχλό για την προώθηση του παιδαγωγικού τους ιδεώδους είναι τότε αρκετά ενισχυμένη.

Εν είδη συμπεράσματος

Η εξέγερση του 1611 στην Ήπειρο συνιστά ένα ιστορικό γεγονός που παρότι τοπικό, σε ό,τι αφορά τη γεωγραφική του τοποθέτηση σε σχέση με το κέντρο της οθωμανικής εξουσίας, αφορά κεντρικές πτυχές του καθεστώτος και με την έννοια αυτή αποτελεί γεγονός σχετιζόμενο άμεσα με την pax ottomana. Ως τέτοιο δεν μπορεί εύκολα να περάσει απαρατήρητο από τον ιστορικό της εποχής εκείνης και από τον ανεξάρτητο συντάκτη των αναλυτικών προγραμμάτων και συγγραφέα των σχολικών εγχειριδίων για το σημερινό ελληνικό σχολείο. Ως εξέγερση που απείλησε, έστω και προσωρινά, τη σουλτανική εξουσία στην Ήπειρο σηματοδοτεί και εκφράζει την μη-αποδοχή της pax ottomana στην περιοχή και την απόπειρα βίαιης ανατροπής της. Για ποιο λόγο τότε η αποτυχημένη επανάσταση του Διονυσίου δεν φτάνει στις σελίδες των σχολικών εγχειριδίων της Ιστορίας;

Συνοψίζοντας όσα προηγήθηκαν μπορούμε να πούμε ότι η αποσιώπηση της εξέγερσης του 1611 στην Ήπειρο εντάσσεται σε ένα από τα εξής τρία πλαίσια σχολικής ιστορικής αφήγησης:
Στο πρώτο η αποσιώπηση εξηγείται από το γεγονός ότι η στάση της επίσημης εκκλησίας απέναντι στο κίνημα του Διονυσίου δεν είναι συμβατή με την εικόνα για μια διαρκώς και προγραμματικά απελευθερωτική εκκλησιαστική διοίκηση που επιχειρεί να περάσει ένα απλουστευτικά και νομιμοποιητικά σκεπτόμενο σχολείο αναφορικά με το παρελθόν. Το γεγονός ότι ο υποκινητής της εξέγερσης είχε συνεννοήσεις με εκπροσώπους της Δυτικής εκκλησίας – δηλαδή με τον εκκλησιαστικό αντίπαλο – κάνει ακόμη πιο δύσκολη την αναγνώριση της δράσης του ως απελευθερωτικής δράσης. Το γεγονός, επίσης, ότι το κίνημα του Διονυσίου δεν ενθουσίασε μερίδα των Χριστιανών της πόλης των Ιωαννίνων, συμπεριλαμβανομένου του ανώτερου κλήρου και της εύπορης τάξης που είχαν βρει ένα modus vivendi με την οθωμανική εξουσία, φέρνει σε αμηχανία ένα σχολείο που παρουσιάζει την κοινότητα των Χριστιανών κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας ως συμπαγή, ενιαία και ενιαία κοινότητα με διαρκή απελευθερωτική διάθεση.
Στο δεύτερο πλαίσιο η αποσιώπηση οφείλεται στο γεγονός ότι η εξέγερση δεν έχει τα τυπικά χαρακτηριστικά μιας εξέγερσης έτσι όπως την προβλέπει μια συγκεκριμένη θεωρία της σύγκρουσης και της πάλης ανάμεσα σε ιστορικά υποκείμενα, ιδιαίτερα όταν αυτή η θεωρία διεκδικεί μονοπωλιακή θέση στην ιστοριογραφία. Αν υπάρχουν εξεγέρσεις που δεν τις προβλέπει η θεωρία, τότε τα ενδεχόμενα είναι δύο: ή η θεωρία πρέπει να διορθωθεί ή πρέπει να αγνοηθούν οι εξεγέρσεις. Ορισμένοι φαίνεται ότι κλίνουν προς το δεύτερο σκέλος του διλήμματος.
Στο τρίτο πλαίσιο η αποσιώπηση σχετίζεται με μια διεθνιστική ιδέα που κατά τη γνώμη των υποστηρικτών της οφείλει να υπηρετεί η ιστορία. Σύμφωνα με την ιδέα αυτή, επιδίωξη του σχολείου μέσω του μαθήματος της ιστορίας είναι να παρουσιάζονται στους μαθητές οι ειρηνικές πλευρές της συγκατοίκησης Ελλήνων και Τούρκων, Χριστιανών και Μουσουλμάνων, στο πλαίσιο της πολυπολιτισμικής οθωμανικής αυτοκρατορίας, και όχι οι αρνητικές. Ο λόγος για μια τέτοια επιλεκτική περιγραφή της οθωμανικής πραγματικότητας είναι, πάντοτε σύμφωνα με τους υποστηρικτές της θέσης αυτής, ότι οι συγκρουσιακές πτυχές ενδέχεται να καλλιεργήσουν τα στερεότυπα, τις προκαταλήψεις και την εχθροπάθεια μεταξύ των μαθητών των εμπλεκόμενων εκπαιδευτικών συστημάτων και να ακυρώσουν τις προσπάθειες για την ειρήνη και τη φιλία μεταξύ των γειτονικών λαών. Είναι και εδώ προφανές ότι η ιστορία και η διδασκαλία της γίνεται εξ αρχής αντιληπτή ως θεραπαινίδα μιας συγκεκριμένης ιδεολογίας, ως εργαλείο στην υπηρεσία της νομιμοποίησης πολιτικο-ιδεολογικών επιλογών του παρόντος, και πιο συγκεκριμένα της νομιμοποίησης του πολυπολιτισμού ως σύγχρονου μοντέλου οργάνωσης των εθνικών κρατών.
Καθώς το τελευταίο ιδεολόγημα είχε καταστεί πριν από την εμφάνιση της οικονομικής κρίσης στη χώρα μας κυρίαρχη πολιτική ρητορική, η κριτική του μπορεί να νοηθεί ταυτόχρονα ως επιστημονική προσπάθεια για τη θεωρητική του αποδόμηση, αλλά και ως πολιτική πράξη αμφισβήτησης της κυρίαρχης στην κορυφή της κοινωνικο-πολιτικής πυραμίδας ιδεολογίας του πολυπολιτισμού στην κοινωνία και την εκπαίδευση.

Η αναφορά στην εξέγερση του 1611 μέσα στη σχολική τάξη και η ενθάρρυνση των μαθητών να ερευνήσουν στα πλαίσια της τοπικής και της εθνικής ιστορίας γύρω από το θέμα αυτό, από μόνες τους αμφισβητούν τις ακόλουθες παραδοχές μιας ειρηνικής, ανεκτικής, πολυπολιτισμικής οθωμανικής τάξης πραγμάτων:

1. Η εξέγερση λαμβάνει χώρα περίπου διακόσια χρόνια μετά την κατάληψη της Ηπείρου από τους Οθωμανούς. Θα ήταν αδύνατο για το Διονύσιο να οργανώσει ένα τέτοιας έκτασης κίνημα, αν οι συνθήκες κάτω από τις οποίες ζούσαν οι ρωμιοί της περιοχής ήταν υποφερτές έως καλές. Και οι συνθήκες δεν είναι μόνον οικονομικές.
2. Η απόκρουση της εξέγερσης και η τελική της αποτυχία εγκαινιάζει ένα μεγάλο κύμα αντιποίνων – σφαγών και εκτοπίσεων – στην περιοχή, κάτι που είναι ασύμβατο με την εικόνα μιας ανεκτικής κεντρικής εξουσίας απέναντι στην πολιτισμική και θρησκευτική ετερότητα.
3. Η εμπέδωση της εξουσίας του Σουλτάνου στην Ήπειρο αφορά και τη στοιχειώδη ελευθερία του ρωμιού να μπορεί να ζει μέσα στη θρησκευτική του κοινότητα. Το κύμα βίαιων εξισλαμισμών που εγκαινιάζει η καταστολή της εξέγερσης και που συνεχίζεται με διακοπές μέχρι τον 18ο αιώνα, καθιστά σαφές ότι το οθωμανικό καθεστώς ήταν στην πραγματικότητα πολύ λιγότερο ανεκτικό από ό,τι παρουσιάζεται από σημερινούς επιγόνους και τους υμνητές του στα πλαίσια αναβάθμισης της Τουρκίας ως διάδοχου κράτους το οποίο ανέκαθεν, υποτίθεται, υπερασπιζόταν σημερινές ευρωπαϊκές αξίες.
4. Το γεγονός ότι ο οργανωτής και η ψυχή της εξέγερσης, ο Διονύσιος, ήταν κληρικός, φέρνει σε δύσκολη θέση όσους θα επιθυμούσαν να εμφανίσουν όχι μόνο την κεντρική εκκλησιαστική διοίκηση, αλλά τον κλήρο συλλήβδην ως συνεργάτη και στήριγμα της οθωμανικής εξουσίας με το επιχείρημα ότι η εκκλησία συνδιοικούσε με το Σουλτάνο. Μια τέτοια, εχθρική απέναντι στον κλήρο για ιδεολογικούς λόγους, ιστορική αφήγηση αδυνατεί να διακρίνει όχι μόνο ανάμεσα στην εκ των πραγμάτων διπλή στρατηγική του Πατριαρχείου, αλλά και ανάμεσα στον ανώτερο και τον κατώτερο κλήρο, όπως επίσης αδυνατεί να λάβει υπόψη τις αντιθέσεις στις τάξεις του ανώτερου κλήρου. Οι πρώτες εξεγέρσεις στις οποίες εμπλέκεται ο Διονύσιος στις αρχές του 17ου αιώνα συμπίπτουν με τον ορισμό του ως μητροπολίτη Λαρίσης και Τρίκκης. Ο Διονύσιος ανήκει στον ανώτερο κλήρο.
5. Το κίνημα του Διονυσίου το 1611 δεν χωράει μέσα στα στενά πλαίσια μιας οικονομικής θεωρίας της εξέγερσης, η οποία συνδέει την αμφισβήτηση της εξουσίας με την οικονομική εξαθλίωση των κινηματιών. Η ιστορία αλλά και το παρόν έχει να δείξει αρκετά παραδείγματα οικονομικά εξαθλιωμένων που δεν εξεγείρονται, καθώς επίσης παραδείγματα εξεγερμένων που δεν είναι οικονομικά εξαθλιωμένοι. Η εξέγερση του 1611 έχει μέσα της εκτός από το οικονομικό, και το στοιχείο της πολιτικής και πολιτισμικής απελευθέρωσης, της πρωτοβουλίας για ακύρωση της πολιτισμικής εξουσίας του Σουλτάνου πάνω στις ζωές των ραγιάδων, της ανατροπής της πολιτισμικής πυραμίδας, της ιεραρχίας που επέβαλλε το καθεστώς στους ρωμιούς. Αν ο Σουλτάνος εκπροσωπούσε την παγκοσμιοποίηση της εποχής λόγω της πανταχού παρουσίας της πολιτικής, οικονομικής, στρατιωτικής και πολιτισμικής εξουσίας του, τότε ο Διονύσιος και οι επαναστάτες του ήταν εκείνοι που αμφισβήτησαν, με μεγάλο κόστος βεβαίως, την πολιτισμική νόρμα της εποχής και επιχείρησαν να βγουν από την σουλτανική ομπρέλα κάτω από την οποία – και μόνο κάτω από αυτή – ήταν αναγκασμένοι να οργανώσουν τη δική του πολιτισμική ζωή.

Μια παιδαγωγική αντίληψη που θέλει την ιστορία και τη διδασκαλία της θεραπαινίδα της κυρίαρχης ιδεολογίας και της τρέχουσας πολιτικής δεν διαφέρει σε τίποτε από μια ιστορία όπως τη ζήσαμε σε χώρες της Ευρώπης πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. Δεν διαφέρει επίσης από την ιστορία όπως τη ζήσαμε παλιότερα στο ελληνικό σχολείο ως «εθνικά ορθή» ιστορία, ως αφήγηση συμβατή με την τρέχουσα πολιτικο-ιδεολογική ορθοφροσύνη. Όταν η σχολική ιστορία και η ιστορική αφήγηση στο σχολείο υπακούει σε «ιδέες» και «ιδεολογίες», πέρα από τη βασική της αποστολή να βοηθήσει το μαθητή να κατανοήσει την ιστορική πραγματικότητα και τη σχέση της με το παρόν, παύει πλέον να έχει σημασία αν οι πολιτικές «ιδέες» που αυτή υπηρετεί είναι καλές ή κακές. «Σιδερωμένη ιστορία» προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση δεν διευκολύνει, μάλλον εμποδίζει την κατανόηση του παρελθόντος. Αν το σχολείο έχει ως στόχο και τη διαμόρφωση συγκεκριμένων πολιτικών στάσεων του μαθητή για το παρόν, μπορεί να το πράξει με τη βοήθεια της αγωγής του πολίτη και της πολιτικής παιδείας. Η ιστορία δεν προσφέρεται για τέτοιες ασκήσεις. Είναι ένα μάθημα που πρέπει να διδάσκεται από ελεύθερα σκεπτόμενους ανθρώπους σε ελεύθερα σκεπτόμενους μαθητές, από δασκάλους που ενδιαφέρονται όχι να στηρίξουν ή να αποδομήσουν το παροντικό πολιτικο-ιδεολογικό καθεστώς, αλλά να διδάξουν τι συνέβη, πότε, πού, για ποιο λόγο, με ποιους, και πώς αυτό συνδέεται, αν συνδέεται, με άλλα γεγονότα που συνέβησαν την ίδια εποχή, αλλά και μετά, μέχρι το παρόν.
Ο Διονύσιος, ως προς την παρουσία του στη σχολική ιστορία, είναι σήμερα θύμα ιδεολογικών σκοπιμοτήτων, καθώς η περίπτωσή του δύσκολα εναρμονίζεται με την ιδεολογική τάξη του παρόντος. Ας ελπίσουμε ότι υπάρχουν εκπαιδευτικοί που κάνουν χρήση της ελευθερίας που το ίδιο το αναλυτικό πρόγραμμα τους δίνει να αξιοποιούν και άλλες πηγές για το μάθημα της ιστορίας και ας ελπίσουμε ότι οι ζηλωτές διευθυντές και σχολικοί σύμβουλοι που θα θελήσουν να ασκήσουν έλεγχο στις άλλες πηγές για να διαπιστώσουν αν αυτές είναι εναρμονισμένες με την τρέχουσα πολιτική ορθότητα στην περίοδο κρίσης που διανύουμε, θα σπανίζουν. Γιατί αν η πολυπολιτισμικότητα και η παγκοσμιοποίηση, τις οποίες μέχρι χθες επισήμως υμνούσαμε, μεταφράζονται τελικά σε συμπίεση των εισοδημάτων και της ανεξαρτησίας των Ελλήνων, συμπεριλαμβανομένων των εκπαιδευτικών, κατά την εκτίμησή μου λίγοι θα βρεθούν πλέον πρόθυμοι να υπερασπίζονται τα δύο αυτά ιδεώδη για το ελληνικό σχολείο.

Εκτός, όμως, από τις αιτίες της αποσιώπησης, υπάρχει και η ρητορική της, δηλαδή ο λόγος μέσω του οποίου επιχειρείται η δικαιολόγηση της απουσίας της εξέγερσης του 1611 από τα σχολικά βιβλία. Η ρητορική αυτή, μάλιστα, είναι κοινή και για τα τρία πλαίσια μέσα από τα οποία περιθωριοποιείται ο Διονύσιος ως ιστορικό υποκείμενο. Τέσσερα είναι τα πιο γνωστά δομικά στοιχεία του απολογητικού λόγου υπέρ της αποσιώπησης. Στο πρώτο γίνεται επίκληση της απουσίας επαρκούς ιστορικής γνώσης για την εξέγερση του 1611, έτσι ώστε να είναι δυνατή η συμπερίληψη ενός επιστημονικά γνωστού γεγονότος στα αναλυτικά προγράμματα. Στο δεύτερο γίνεται αναφορά στην τοπικότητα του γεγονότος, με την προσθήκη ότι η εξέγερση μεγαλοποιείται από μεταγενέστερους τοπικούς λογίους για λόγους τοπικού πατριωτισμού και ότι στην πραγματικότητα επρόκειτο απλώς ένα από τα πολλά αποτυχημένα κινήματα εναντίον της σουλτανικής  εξουσίας εκείνη την εποχή. Συνεπώς, ως τοπικό γεγονός περιορισμένης αξίας για την πορεία του ελληνισμού στο σύνολό του δεν μπορεί να συνιστά στοιχείο της εθνικής ιστοριογραφίας και της διδασκαλίας της ελληνικής ιστορίας.
Στο τρίτο πλαίσιο γίνεται επίκληση της ανάγκης για καλή γειτονία και διεθνή συνεργασία μεταξύ των λαών, κάτι που δεν υπηρετείται με την αναφορά σε αιματηρές συγκρούσεις μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων. Στο ίδιο πλαίσιο γίνεται επίσης αναφορά στην αγριότητα της εξέγερσης και στην παραβίαση εκ μέρους των εξεγερμένων των κανόνων συμπεριφοράς που είναι σήμερα γνωστοί ως ανθρώπινα δικαιώματα. Είναι το ίδιο επιχείρημα που προβάλλεται από ορισμένους υπερπροσαρμοσμένους στα ιδεώδη της παγκοσμιοποίησης ιστορικούς και παιδαγωγούς, διδακτικολόγους της ιστορίας, με την πρόταση να διδαχθεί η άλωση της Τριπολιτσάς ως παράδειγμα γενοκτονίας. Στο τέταρτο πλαίσιο ρητορικής για την δικαιολόγηση της απουσίας του Διονυσίου από τα σχολικά εγχειρίδια γίνεται μνεία στο γεγονός ότι η εξέγερση απέτυχε και ότι εξ αιτίας της αποτυχίας της επέφερε για τους χριστιανούς της περιοχής πιο οδυνηρές συνέπειες δουλείας σε σύγκριση με εκείνες που υπήρχαν πριν από την εξέγερση, με αναφορά στις σφαγές χριστιανικού πληθυσμού που ακολούθησαν και στους βίαιους εξισλαμισμούς που επιβλήθηκαν αργότερα. Είναι προφανές ότι ένα παρόμοιο επιχείρημα μπορεί να διατυπωθεί μόνον από ανθρώπους που βλέπουν τη διδασκαλία της ιστορίας ως σειρά αφηγήσεων επιτυχημένων επικών αγώνων μιας συλλογικότητας από τους οποίους οι μαθητές οφείλουν να εντοπίσουν τα πρόσωπα-νικητές ως πρότυπα προς μίμηση. Αυτή όμως είναι μια προπαγανδιστική χρήση της ιστορίας που στοχεύει κυρίως στην τόνωση της συλλογικής ταυτότητας του μαθητή μέσω της ταύτισης με τους «κερδισμένους», παρά στην κατανόηση της ιστορικής πραγματικότητας.
Η αναπαράσταση του παρελθόντος που επιχειρεί ο ιστορικός γίνεται πρωτίστως για την κατανόηση – κατ’ αρχήν εκ μέρους του ίδιου του ιστορικού – του παρελθόντος, και όχι για τη διευθέτηση προβλημάτων και την προώθηση επιδιώξεων του παρόντος. Εάν ο ιστορικός μπόρεσε να κατανοήσει τα γεγονότα του παρελθόντος, δίνεται η ευκαιρία στον εκπαιδευτικό να διαμεσολαβήσει ώστε και η νέα γενιά πολιτών, πέρα από τον ιστορικό που κατά κανόνα εκπροσωπεί την ώριμη γενιά, να το κατανοήσει και αυτή. Αυτός είναι ο λόγος που μεταφέρεται στο σχολείο η γνώση που ανακάλυψε ο ιστορικός. Μετασχηματίζοντας ο δάσκαλος τον επιστημονικό λόγο του ιστορικού σε λόγο κατάλληλο για ακροατές μιας συγκεκριμένης ηλικίας, επιτρέπει με τη σειρά του στους μαθητές να δουν τις συνδέσεις του γεγονότος με άλλα γεγονότα της ίδιας εποχής, αλλά για με προγενέστερα καθώς και μεταγενέστερα γεγονότα. Η διείσδυση στην τριπλή αυτή σύνδεση ενός γεγονότος με προγενέστερες καταστάσεις (η κυοφορία του), με γεγονότα που συμβαίνουν παράλληλα με αυτό (οι αλληλεπιδράσεις), και με μεταγενέστερες καταστάσεις (ο αντίκτυπος, ο απόηχος, η απόληξη του γεγονότος) είναι έργο του εκπαιδευτικού που διδάσκει στο σχολείο το μάθημα της Ιστορίας.
Για ποιο λόγο, όμως, είναι αναγκαία αυτή η γνώση, στο βαθμό που δεν μπορούμε να κάνουμε συγκεκριμένες επενδύσεις με τη βοήθειά της, όπως λ.χ. να λύσουμε πρακτικά προβλήματα της καθημερινής ζωής, ιδιωτικής και δημόσιας, επαγγελματικής και οικογενειακής;
Αυτό είναι ένα κρίσιμο ερώτημα, καθώς από την απάντηση που θα δώσουμε εξαρτάται ο κώδικας μέσω του οποίου αποκτά αξία η ιστορική γνώση και συνεπώς μπορεί να αξιολογηθεί θετικά ή αρνητικά η απουσία του Διονυσίου από τα αναλυτικά προγράμματα και τα σχολικά βιβλία.
Υπάρχουν τρεις απαντήσεις στο ερώτημα αυτό. Και οι τρεις συνιστούν σχολές σκέψης για τη διδασκαλία της ιστορίας και την ιστορική παιδεία.
Σύμφωνα με την πρώτη, την οποία θα μπορούσαμε να ονομάσουμε χρησιμοθηρική ή θετικιστική, μαθαίνουμε ιστορία, επειδή η μάθηση αυτή είναι χρήσιμη για την οργάνωση του παρόντος και του μέλλοντος. Η αντίκρουση αυτού του επιχειρήματος και της αντίστοιχης εργαλειακής αντίληψης της ιστορικής γνώσης ενέχει κάποια παραδοξολογία: αν είναι κάτι που διδάσκει η ιστορία, λένε οι αρνητές του παραπάνω επιχειρήματος, αυτό είναι ότι οι άνθρωποι δεν μαθαίνουν τίποτε από την ιστορία. Λάθη επαναλαμβάνονται, νέες συνθήκες δεν επιτρέπουν στον βαθύ γνώστη της ιστορίας που είναι επιφορτισμένος να πάρει αποφάσεις, να αντλήσει από την γνώση αυτή. Πώς, άλλωστε, να αντιπαρατεθεί η ιστορική γνώση απέναντι στην ύβρι της πολιτικής, στρατιωτικής και οικονομικής ισχύος;
Η δεύτερη σχολή σκέψης υποστηρίζει ότι η ιστορική παιδεία δίνεται για να θεραπεύσει ανάγκες του παρόντος, ανάγκες που προκύπτουν κάτω από τις σημερινές συνθήκες και καθορίζονται από τη γενικότερη πολιτική και τις ισχύουσες για το παρόν αξίες. Σύμφωνα με τη θεωρία αυτή η ιστορία έχει πολλές αναγνώσεις, και κάθε εποχή κατασκευάζει την ανάγνωση που χρειάζεται για τις δικές της ανάγκες και που ταιριάζει με τα δεδομένα της εποχής. Οι αναπαραστάσεις της ιστορικής πραγματικότητας, συνεπώς, πρέπει να είναι συμβατές με το κλίμα της εποχής, με τις αξίες που υιοθετεί και επιδιώκει να πραγματώσει η εποχή. Αν λ.χ. η εποχή προβάλλει φεμινιστικές αξίες, τότε πρέπει να προκριθεί μια ανάγνωση του παρελθόντος τέτοια που να υπογραμμίζει και να νομιμοποιεί την εν λόγω επιλογή. Αν η εποχή υιοθετεί την αξία του σεβασμού του «άλλου», τότε ορισμένα πράγματα από το ιστορικό παρελθόν που δεν είναι συμβατά με την επιλογή αυτή θα πρέπει να αποσιωπηθούν. Είναι προφανές ότι η δεύτερη, μετανεωτερική αυτή σχολή σκέψης βλέπει το παρελθόν ως «εργαλειοθήκη» για το παρόν: επιλέγουμε κάθε φορά εκείνο το περιεχόμενο που ανταποκρίνεται στις παροντικές μας επιδιώξεις. Το πού μπορεί να οδηγήσει αυτή η σχολή σκέψης το ζήσαμε πριν από λίγα χρόνια με το γνωστό βιβλίο ιστορίας του Δημοτικού, οι συγγραφείς του οποίου είχαν επιλέξει το μη-συγκρουσιακό ουσιαστικό «συνωστισμός» για το πογκρόμ κατά των Ελλήνων της Σμύρνης στην περίοδο της μικρασιατικής καταστροφής, προκειμένου να ταιριάζει η αφήγηση με την κυρίαρχη ιδεολογία της εποχής: τον πολυπολιτισμό, την ειρηνική συνύπαρξη διακριτών εθνοτικών ομάδων μέσα στην ίδια επικράτεια. Οι οπαδοί μιας τέτοιας σχολής σκέψης δεν ενδιαφέρονται τόσο για την ακρίβεια της απεικόνισης, όσο για το τι μπορεί να πετύχουν στο πολιτικο-ιδεολογικό πεδίο του παρόντος και του μέλλοντος μέσω της ιστορικής αφήγησης, ακόμη και αν αυτή είναι προβληματική από πλευράς εγκυρότητας της ιστορικής γνώσης.
Υπάρχει και μια τρίτη σχολή σκέψης για τη διδασκαλία της ιστορίας, πιο πειστική από παιδαγωγικής πλευράς, σύμφωνα με την οποία η ιστορία έχει λόγο ύπαρξης στο σχολείο όχι για να υπηρετεί ιδεολογικές ανάγκες του παρόντος, καθεστωτικές ή αντικαθεστωτικές, αλλά για την κατανόηση του παρελθόντος και μέσω αυτής την κατανόηση της δράσης των ανθρώπων ως ατόμων και ως συλλογικοτήτων. Αποκτώ στο σχολείο ιστορική παιδεία, όχι για να λύσω κάποιο πρακτικό πρόβλημα του καθημερινού βίου, δημόσιου ή ιδιωτικού, αλλά για να γνωρίσω τη φύση και τη λειτουργία του ανθρώπου στο χώρο, το χρόνο και την κοινωνία. Η ιστορική παιδεία βοηθά για να αποκτήσει ο μαθητής καλύτερη όραση για τη θέαση του παρελθόντος και μέσω αυτής για την κατανόηση του στίγματός του στο παρόν. Δεδομένου ότι κάθε ακροατής μιας ιστορικής αφήγησης είναι ιστορικά τοποθετημένος, εγκιβωτισμένος σε μια συγκεκριμένη κοινωνία με τα γενικά χαρακτηριστικά της εποχής και τα ειδικότερα της κοινωνίας της οποίας είναι μέλος, υπάρχει η ψυχική ανάγκη κατανόησης αυτού του στίγματος: της σειράς των γεγονότων που γέννησαν την εποχή μέσα στην οποία έτυχε να γεννηθεί ο ακροατής της αφήγησης. Η ιστορική γνώση είναι γνώση γύρω από τη δράση των ανθρώπων μέσα σε συγκεκριμένα πλαίσια. Πρόκειται για ένα ανθρωπογνωστικό και κοινωνιογνωστικό μάθημα και ως τέτοιο συνιστά ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά μιας ανθρωποκεντρικής και ανθρωπιστικής παιδείας. Σε μια εποχή που το σχολείο πιέζεται να ασχοληθεί κυρίως με την καλλιέργεια δεξιοτήτων για την εξυπηρέτηση του παρόντος, δηλαδή για τη δημιουργία χρήσιμων ανθρώπινων εργαλείων, η ιστορική παιδεία είναι το αναγκαίο συμπλήρωμα ώστε αυτά τα χρήσιμα για την κοινωνική ζωή εργαλεία – οι άνθρωποι – να μην συρρικνωθούν αποκλειστικά σε εργαλεία. Να μπορούν να σκέφτονται τον εαυτό τους και τους άλλους και από μια άλλη σκοπιά. Από τη σκοπιά του ανθρώπου ως αυταξίας, και όχι μόνο ως αξίας σε σχέση με την ικανότητά του να επιλύει ένα πρακτικό πρόβλημα.
Αν ο άνθρωπος per se αποτελεί ακόμη αξία, τότε η ιστορική αφήγηση και η ιστορική γνώση έχουν ακόμη τη θέση τους στο σχολείο, και μαζί με αυτές ο Διονύσιος και η εξέγερσή του. Αν τελικά ο άνθρωπος συρρικνωθεί σε χρήσιμο μέσον για την επίλυση τεχνικών προβλημάτων, δηλαδή σε καθαρό τεχνικό, τότε η ιστορία λίγα έχει να προσφέρει. Για όσους πιστεύουμε ότι το παιδί δεν έρχεται στον κόσμο απλώς και μόνο για να γίνει εργαλείο που θα υλοποιεί στόχους μέσω της εκμάθησης δεξιοτήτων, αλλά και για να διαμορφώνει και να αξιολογεί αυτούς τους στόχους επικοινωνώντας με τα υπόλοιπα μέλη της κοινότητας στην οποία ανήκει, αν το παιδί έρχεται στον κόσμο για να επικοινωνήσει, να γνωρίσει και να πλησιάσει τους άλλους, πέρα και πάνω από την εργαλειακή τους χρησιμότητα, τότε η αφήγηση για το Διονύσιο και την εξέγερση του 1611 ως αφορμή να διεισδύσουν οι μαθητές στην επιλογή των συγκεκριμένων ανθρώπων να δράσουν όπως έδρασαν, συνιστά μάθημα ανθρωπογνωσίας και γι αυτό δεν μπορούμε να αναγνωρίσουμε σε κανέναν το δικαίωμα να το στερήσει από τη νέα γενιά επικαλούμενος νέες ιδέες και σκοπιμότητες. Η απουσία του Διονυσίου από τη σχολική ιστορία συνιστά ένα χάσμα, και το κενό πρέπει για παιδαγωγικούς λόγους να καλυφθεί.

The post BINTEO: Διονύσιος ο Φιλόσοφος, ο Παραμυθιώτης προάγγελος της εθνικής παλιγγενεσίας appeared first on Paramythia-online.gr.

«Διονύσιος ο Φιλόσοφος, ο Παραμυθιώτης προάγγελος της εθνικής παλιγγενεσίας και η εποχή του»

Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη 19-10-2011  και ώρα 6 μ.μ..  στην αίθουσα  του Πνευματικού Κέντρου του  Δήμου Σουλίου  στην Παραμυθιά .

Κατεβάστε όλη την πρόσκληση και το πρόγραμμα εδώ

The post Η Παραμυθιά τιμά τον Διονύσιο Φιλόσοφο appeared first on Paramythia-online.gr.

Σε ημερομηνίες που θα καθοριστούν και θα ανακοινωθούν έγκαιρα θα πραγματοποιηθούν δύο ημερίδες, η μια στην Παραμυθιά τόπο καταγωγής και η άλλη στα Γιάννινα, με θέματα σχετικά με το Κίνημα του Διονυσίου και την εποχή του.

Την Κυριακή, 11 Σεπτεμβρίου 2011, θα τελεσθεί Θεία Λειτουργία στον Ιερό Ναό Αγίου Δημητρίου της Ιεράς Μονής Διχουνίου, στον πρώην Δήμο Μολοσσών. Θα ακολουθήσει επιμνημόσυνη δέηση στο χώρο μπροστά από την Προτομή του Διονυσίου του Φιλοσόφου που βρίσκεται στον ίδιο χώρο, και σύντομη ομιλία από το Φιλόλογο Σπύρο Εργολάβο.

Οι οργανωτές καλούν όλους τους Ηπειρώτες να συμμετάσχουν στις εκδηλώσεις αυτές, για να τιμηθεί, όπως του αξίζει, ο Διονύσιος Φιλόσοφος και το Κίνημά του που υπήρξε το πρώτο απελευθερωτικό Κίνημα εναντίον των Τούρκων.

The post Εκδηλώσεις για την επανάσταση και το θάνατο του Διονυσίου Φιλοσόφου appeared first on Paramythia-online.gr.