Η επένδυση σε υποδομές αποτελεί βασικό εργαλείο, περιφερειακής πολιτικής και συχνά πάγιο αίτημα των τοπικών κοινωνιών. Οδικά δίκτυα, μεταφορές και αστικές παρεμβάσεις θεωρούνται μέσα ενίσχυσης της παραγωγικότητας, προσέλκυσης επενδύσεων και ανθρώπινου δυναμικού.
Στην Θεσπρωτία, σημαντικά έργα όπως η Εγνατία οδός, το σύγχρονο Λιμάνι Ηγουμενίτσας, η Ιόνια οδός, κοντινά περιφερειακά αεροδρόμια, έβγαλαν την περιοχή από την απομόνωση, παρότι κρίσιμες υποδομές παραμένουν σε εκρεμμότητα.
Ωστόσο, η αναπτυξιακή απογείωση που πολλοί ανέμεναν δεν ήρθε.
Αυτό δεν οφείλεται τόσο στην έλλειψη έργων, αλλά στο γεγονός ότι οι υποδομές αποτελούν προϋπόθεση ανάπτυξης και όχι ανάπτυξη καθαυτή. Όταν δεν συνοδεύονται από ένα σύγχρονο παραγωγικό μοντέλο, λειτουργούν απλώς ως επιταχυντές ροών. Διευκολύνουν τη μετακίνηση και το εμπόριο αλλά δεν εγγυώνται ότι η αξία θα παραχθεί και θα παραμείνει στον τόπο. Σε αρκετές περιπτώσεις, οι ίδιες αυτές υποδομές λειτούργησαν ως κανάλια διαφυγής ανθρώπων, κατανάλωσης και κεφαλαίων. Σε περιοχές με αδύναμη παραγωγική βάση, οι κεντρικοί άξονες μπορεί ακόμα και να ενισχύσουν την διαρροή εισοδήματος και ανθρώπινου δυναμικού προς ισχυρότερα μητροπολιτικά κέντρα.
Αξίζει να γίνει απολύτως σαφές, ότι η σημασία των κρίσιμων υποδομών δεν αμφισβητείται. Η ολοκλήρωση των υποδομών που εκρεμμούν είναι απαραίτητη. Όμως ακόμα και αν αύριο το πρωί ολοκληρώνονταν όλα, δεν θα προέκυπτε αυτόματα αναπτυξιακή έκρηξη. Οι υποδομές δημιουργούν δυνατότητες! Η δυναμική προκύπτει από τον τρόπο που παράγουμε, την συνεργασία και την αλλαγή νοοτροπίας.
Για μεγάλο χρονικό διάστημα, η τοπική οικονομία στηρίχθηκε σε ένα μοντέλο εσωτερικής κατανάλωσης. Σε μια περιοχή με σημαντικό ποσοστό δημοσίων υπαλλήλων, συνταξιούχων και απόδημων που διοχέτευαν το εισόδημα τους στην τοπική αγορά, δημιουργήθηκε ένας κύκλος σχετικής ευημερίας που όμως δεν βασιζόταν σε ισχυρή παραγωγική βάση. Το χρήμα εισερχόταν και ανακυκλωνόταν, αλλά η εξωστρέφεια ήταν περιορισμένη και τα πολλαπλασιαστικά οφέλη μικρά. Δεν συγκροτήθηκαν ανθεκτικά οικονομικά οικοσυστήματα, ούτε αναπτύχθηκαν δομές και μηχανισμοί, που να παράγουν συστηματικά υπεραξία.
Σήμερα αυτό το μοντέλο έχει εξαντλήσει τα όρια του. Το περιβάλλον είναι πιο ανταγωνιστικό, οι δημογραφικές πιέσεις εντονότατες και η ταχύτητα των τεχνολογικών αλλαγών δεν επιτρέπει αδράνεια. Η Θεσπρωτία καλείται να περάσει από μία κατάσταση στασιμότητας, σε μία στρατηγική που θα δημιουργεί αξία και όχι απλώς κατανάλωση.
Στον πρωτογενή τομέα, παρά τις σημαντικές παρεμβάσεις σε έργα άρδευσης και τις δυνατότητες που προσφέρει η γη, παραμένει ένα μοντέλο κατακερματισμένο, χαμηλής έντασης τεχνολογίας και αδύναμο να επεκταθεί στον κλάδο της μεταποίησης. Η απουσία συνεργατικών σχημάτων, στερεί από τους παραγωγούς διαπραγματευτική ισχύ, μειωμένο κόστος και πρόσβαση σε μεγαλύτερες αγορές. Κατά συνέπεια, η μετάβαση σε σύγχρονες μορφές συνεργασίας, με επαγγελματική διοίκηση, κοινές προμήθειες, πιστοποιήσεις και προϊόντα ονομασίας προέλευσης, καθώς και η ενσωμάτωση γεωπόνων, συμβούλων επιχειρήσεων και εργαλείων τεχνολογίας, αποτελεί αναπτυξιακή αναγκαιότητα. Με άλλα λόγια, χωρίς ένα οργανωμένο αγροδιατροφικό οικοσύστημα, η περιοχή θα συνεχίσει να διαθέτει πρώτη ύλη και να χάνει την υπεραξία της.
Στον τουρισμό, η ανάπτυξη υπήρξε πραγματική, αλλά σε μεγάλο βαθμό αυτόνομη και αποσπασματική. Η φυσική ομορφιά της περιοχής αξιοποιήθηκε, όμως το μοντέλο «ήλιος και θάλασσα» παραμένει κυρίαρχο, χωρίς ουσιαστική διασύνδεση με τον πολιτισμό, τη γαστρονομία και την τοπική παραγωγή. Ο επισκέπτης συχνά φεύγει, χωρίς να γνωρίζει ότι μπορεί να παρακολουθήσει παράσταση σε αρχαίο θέατρο, να επισκεφθεί αρχαιολογικό μουσείο, παραδοσιακούς οικισμούς, εμβληματικά μοναστήρια, να συμμετάσχει σε γευσιγνωσία σε οινοποιείο ή να βιώσει μια τοπική πολιτιστική εκδήλωση. Ο τουρισμός δεν είναι απλώς διαμονή, αλλά συντονισμένη εμπειρία με ταυτότητα.
Παράλληλα, η τοπική οικονομία στηρίζεται κυρίως σε μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις λιανικής και υπηρεσιών, οι οποίες λειτουργούν πλέον σε ένα περιβάλλον παγκόσμιου ανταγωνισμού. Το μικρό κατάστημα της Ηγουμενίτσας δεν ανταγωνίζεται μόνο το διπλανό του, αλλά και το μεγαλύτερο ηλεκτρονικό κατάστημα της χώρας ή του κόσμου. Σε αυτό το πλαίσιο, η συνεχιζόμενη κατάρτιση δεν είναι πολυτέλεια αλλά προϋπόθεση επιβίωσης. Οι εμπορικοί σύλλογοι και το Επιμελητήριο οφείλουν να οργανώσουν συστηματικά προγράμματα εκπαίδευσης σε ψηφιακές δεξιότητες, αξιοποίηση τεχνητής νοημοσύνης, ηλεκτρονικό εμπόριο και πρόσβαση σε εναλλακτικά χρηματοδοτικά εργαλεία, ενώ απαιτείται και ουσιαστική διασύνδεση της τοπικής επιχειρηματικότητας με κύκλους καινοτομίας και επενδυτικά δίκτυα, ώστε ακόμη και μια μικρή αλλά καινοτόμα ιδέα να βρίσκει δρόμο έκφρασης και στήριξης.
Σε αυτό το νέο πλαίσιο, ο πολιτισμός και η εκπαίδευση αποκτούν κεντρική σημασία. Η Θεσπρωτία δεν χρειάζεται βαριά βιομηχανία για να προοδεύσει, χρειάζεται επένδυση στο ανθρώπινο κεφάλαιο. Η δημογραφική συρρίκνωση δεν αντιμετωπίζεται μόνο με θέσεις εργασίας και μάλιστα χαμηλών μισθών, αλλά με τη δημιουργία περιβάλλοντος προοπτικής και εξέλιξης, τόσο σε προσωπικό όσο και επαγγελματικό επίπεδο. Οι νέοι υψηλής κατάρτισης και προσόντων αναζητούν περιβάλλοντα με δικτύωση και προοπτική, με έμφαση στην έρευνα και την καινοτομία, όχι απλώς μια δουλεία…..
Η διοργάνωση θεματικών συνεδρίων αγροδιατροφής, βιώσιμου τουρισμού και επιχειρηματικότητας, η αξιοποίηση προγραμμάτων Erasmus και η ουσιαστική διασυνοριακή συνεργασία με τη γειτονική Αλβανία και τα Βαλκάνια μπορούν να μετατρέψουν τη Θεσπρωτία σε μικρό αλλά δυναμικό κόμβο ιδεών και συνεργασιών.
Όλα τα παραπάνω δεν συνιστούν αποσπασματικές προτάσεις, αλλά στοιχεία μιας ευρύτερης μετάβασης, από την αυτάρκη κατανάλωση στη συνειδητή παραγωγή αξίας, από τον ατομισμό στη συνεργασία, από την αδράνεια στη στρατηγική επιλογή.
Παρά τις δυσκολίες, πιστεύω βαθιά στους ανθρώπους αυτού του τόπου. Πιστεύω στις εγκλωβισμένες δυνάμεις που υπάρχουν, στις ιδέες που δεν ειπώθηκαν ακόμη και στις αντισυμβατικές, τολμηρές σκέψεις που περιμένουν το κατάλληλο κίνητρο για να πυροδοτηθούν. Η Θεσπρωτία δεν υστερεί σε ικανότητες ούτε σε δημιουργικότητα, χρειάζεται το περιβάλλον που θα επιτρέψει σε αυτές τις δυνάμεις να εκφραστούν και να συνεργαστούν.
Η συλλογική μας απόφαση να σκεφτούμε διαφορετικά και να πράξουμε δημιουργικά, είναι μπροστά μας.
*Η Αγγελική Μέμμου ειναι
μέλος Ν.Ε. ΠΑΣΟΚ Θεσπρωτίας και πρ. υποψήφια Βουλευτής ΠΑΣΟΚ
