Σύμφωνα με το πρόγραμμα που ανακοινώθηκε από τον δήμο Σουλίου, φέτος οι εκδηλώσεις για την 223η επέτειο της ανατίναξης του Κουγκίου στο Σούλι από τον καλόγερο Σαμουήλ (1803), θα πραγματοποιηθούν με όλη τη μεγαλοπρέπεια την Κυριακή 24 Μαΐου. Με γνώμονα τα δεδομένα όλων των προηγούμενων ετών, είναι παραπάνω από βέβαιο πως και τούτη τη φορά χιλιάδες επισκεπτών απ’ όλη την Ελλάδα θα κατακλύσουν τα ηρωικά και αιματοβαμμένα βράχια του Σουλίου.
Με την ευκαιρία αυτή, θεώρησα πρέπον, ως προερχόμενος από το Σούλι και ενασχολούμενος με την Ιστορία του, να απευθύνω λίγα λόγια, βοηθητικά ελπίζω, προς τους συμπολίτες εκείνους που θα έχουν την πολύτιμη ευκαιρία να φτάσουν ως εκεί πάνω. Εκεί όπου «ο άγγελος χορεύει του πολέμου, δάφνας μοιράζει», εκεί «όπου αδάμαστοι άντρες… από βράχον εις βράχον πηδάουν ψάλλοντες πολέμιον άσμα» κατά τον εθνικό μας ποιητή Αντρέα Κάλβο.
Κατ’ αρχάς η ανάβαση στο Σούλι μπορεί να γίνει από τρεις κατευθύνσεις, ανάλογα με τον τόπο αφετηρίας. Η πρώτη, με αφετηρία την περιοχή Ιωαννίνων, ακολουθεί τον οδικό άξονα: Εγνατία – Τύρια – Αρτοπούλα – Ζωτικό – ύψωμα Βριτζάχας (Λιβάδι) – Κουκουλιοί – Αυλότοπος (προσοχή όχι Τσαγγάρι!) – Σούλι. Η άλλη με αφετηρία τις περιοχές Φιλιατών και Ηγουμενίτσας: Εγνατίας – διασταύρωση στο Λευτεροχώρι Παραμυθιάς – Αγία Κυριακή (Πόποβο) – ανάβαση στο κατάφυτο από έλατα ύψωμα του Γκορίλα (νέος δρόμος) – Κουκουλιοί – Αυλότοπος – Σούλι. Η τρίτη πρόσβαση (πιο πολυσύχναστη και ασφαλής) από Παραμυθιά – Γλυκή – ύψωμα Ζαβρούχου – διασταύρωση για τον κτηνοτροφικό οικισμό «Μαμάκου» (προσοχή όχι Τσαγγάρι!) – Σούλι. Οι δύο πρώτες διαδρομές είναι δυνατές με μηχανές ή ΙΧ, ενώ η Τρίτη και με λεωφορείο.
Για τους ορειβάτες -και δη τους μερακλήδες!- (όμως ποτέ μοναχικούς) υπάρχουν άλλες τρεις διαδρομές. Όλες δύσκολες μεν, καθηλωτικές δε! Η πρώτη (η πιο γνωστή, πιο ομαλή και πολυσύχναστη) από τη Γλυκή, μέσω της περίφημης «Σκάλας της Τζαβέλαινας». Από εκεί στη γέφυρα Ντάλλα, όπου συμβάλλουν ο Αχέροντας με το Τσαγγαριώτικο ρέμα – «πηγές» Αχέροντα – Σαμονίβα – Πηγάδια (ώρες 2,5 έως 3,5). Στη διαδρομή αυτή διεξάγεται και ο «δρόμος θυσίας» κάθε χρόνο την επετειακή ημέρα των εκδηλώσεων. Η δεύτερη από το χωριό της Λάκκας Σούλι Ρωμανό. Από εκεί ανεβαίνεις το σουλιώτικο βουνό Βούτσι (ως ένα σημείο μπορεί και με τέσσερα επί τέσσερα) και φτάνεις στη θέση Αλογομάντρι (1100 υψόμετρο περ.). Στη συνέχεια προχωράς αριστερά προς την κορυφογραμμή του βουνού «Μούργκα» (όχι «Μουργκάνα» που βρίσκεται στα σύνορα με την Αλβανία!), περί τα 800 μέτρα περ., πάνω από το Σούλι (θέση Άγιος Νικόλαος, όπου και εκκλησάκι). Από κει παίρνεις το κατηφορικό μονοπάτι που σε οδηγεί στα Πηγάδια (ώρες 3 έως 5 από Ρωμανό). Η τρίτη διαδρομή ξεκινά από το ιστορικό χωριό της Λάκκας Σουλίου Παλαιοχώρι Μπότσαρη: ανεβαίνεις το βουνό Μούργκα στη νότια πλευρά του, φτάνεις στο παρεκκλήσι του Άγιου Παντελεήμονα (ως εκεί μπορεί και με τέσσερα επί τέσσερα) και οδοιπορώντας φτάνεις στην κορυφή (θέση Φλάμπουρο, 1150 μ. περίπου).Συνεχίζεις δεξιά και φτάνεις πάνω από την Κιάφα στη θέση «Τόπι» (1000 μ.), όπου παίρνεις το κατηφορικό μονοπάτι και κατεβαίνεις στην Κιάφα. Και από εκεί στα Πηγάδια (ώρες 3 έως 5 από Παλαιοχώρι Μπότσαρη).
Την ημέρα αυτή των εκδηλώσεων, καθώς υπάρχει το αδιαχώρητο από το πλήθος των ανθρώπων και των οχημάτων, όλα τα τροχοφόρα (πλην των επισήμων) σταθμεύουν σε χώρο όχι και τόσο ομαλό και προκαθορισμένο από την τροχαία, που βρίσκεται μερικές δεκάδες μέτρα, πριν φτάσει κανείς στα «Πηγάδια» και το Δημοτικό σχολείο, όπου και το Ηρώο. Για τον λόγο αυτό οι επισκέπτες αναγκάζονται να προχωρούν ανηφορικά πεζή. Όσοι μάλιστα θελήσουν να φτάσουν μέχρι το ιστορικό εκκλησάκι του Αγίου Δονάτου, όπου και η δοξολογία, θα απαιτηθεί αρκετός κόπος, θέληση και υπομονή. Επειδή το πλήθος είναι αδύνατον να εξυπηρετηθεί από τα δύο υπάρχοντα τοπικά καφενεία (το ένα είναι επιπλέον ξενώνας και ταβέρνα) καλό είναι οι επισκέπτες να φέρουν μαζί τους κρύο νερό, καφέ, αναψυκτικό και σοκολάτα (για τον ιδρώτα και την κόπωση). Για εκείνους μάλιστα που ιδρώνουν πολύ και είναι ευαίσθητοι σωματικά, δεν είναι κακό να έχουν εναλλακτική λύση (πχ ένα φανελάκι και μπουφάν) αφού το αεράκι που κατεβαίνει από το Βούτσι και τη Μούργκα είναι μεν δροσερότατο και απολαυστικό, όμως ίσως και επικίνδυνο. Επίσης γυαλιά ηλίου, καπέλο και ομπρέλα για τον καυτό (συνήθως) ήλιο. Ιδιαίτερη προσοχή για τα παιδιά!
Προσωπική σύσταση είναι, όσοι δεν έχουν σοβαρά προβλήματα υγείας, να ανέβουν ως το Αη-Δονάτο και στη συνέχεια πίσω στο αμφιθέατρο απ’ όπου θα παρακολουθήσουν την αναπαράσταση που αποτελεί την κορυφαία πράξη του Σουλιώτικου έπους και αξίζει τον κόπο! Η εκδήλωση αυτή πραγματοποιείται, σύμφωνα πάντα με το πρόγραμμα, περί ώρα 11.00, μετά την επίσημη δοξολογία, χοροστατούντος του Μητροπολίτη Παραμυθιάς, Φιλιατών, Γηρομερίου και Πάργας. Για τον λόγο αυτό το καλύτερο για τους επισκέπτες – προσκυνητές είναι να ξεκινήσουν από τον τόπο τους νωρίς το πρωί για να φτάσουν στο Σούλι πριν ακόμη δημιουργηθεί το αδιαχώρητο και ο ήλιος ζεστάνει για τα καλά. Υπ’ όψη δε ότι μέχρι το πέρας των εκδηλώσεων, απαγορεύεται η επιστροφή με αυτοκίνητο, καθώς ο δρόμος είναι στενός και υπάρχει κίνδυνος ατυχημάτων με του αργοπορημένους που ακόμη καταφτάνουν.
Αγαπητέ επισκέπτη και προσκυνητή.
Αν είσαι ρομαντικός και φυσιολάτρης, το ιδανικό για σένα είναι να φτάσεις στο Σούλι, πριν την ανατολή του ήλιου. Καθώς θα ανεβαίνεις μέσα από λαγκάδια και βουνά, κόψε ταχύτητα, άνοιξε το παράθυρο του αυτοκινήτου και η διαδρομή σου θα γίνει ένα υπέροχο μουσικό ταξίδι με τη συνοδεία των κελαηδισμών εκατοντάδων γλυκοκέλαηδων πουλιών και των κουδουνισμάτων και βελασμάτων των ζώων της περιοχής. Ίσως και των ουρλιαχτών των λύκων που βγαίνουν στο πρωινό λυκόφως. Φαντάζομαι πως τέτοια μουσική πανδαισία δεν θα έχεις ξανακούσει. Κι όταν ανέβεις στο προαύλιο του Αη-Δονάτου, κοίταξε ως πέρα, ως πάνω και ως κάτω στον πεντακάθαρο ορίζοντα. Το πρώτο που θα νιώσεις είναι μια ανείπωτη και φριχτή γοητεία που σου προσφέρει η αγκαλιά της Θεάς Φύσης του Σουλίου. Κι αν ακόμα δεν έχει «σκάσει μύτη» από τη Μούργκα ο «Ήλιος ο Ηλιάτορας», θα έχεις το μοναδικό προνόμιο -θείο δώρο!- ν’ απολαύσεις την ωραιότερη ανατολή που είχες ποτέ γευτεί! Και καθώς το μέγα αστέρι τ’ ουρανού θα ανεβαίνει, θα νιώθεις πως όλο και σε γλυκο-χαιδεύει, πως όλο και σε πλησιάζει και πως μ’ ένα σάλτο σου το άγγιξες κιόλας, δίχως να τσουρουφλιστείς! Ψηλά από τον Αη-Δονάτο θα έχεις τη φοβερή ευκαιρία ν’ αντικρίσεις τα πιο σπουδαία και ηρωικά τοπόσημα. Εκεί, όπου οι Σουλιώτες κι οι Σουλιώτισσες έζησαν, ερωτεύτηκαν, γέννησαν, πολέμησαν και έχυσαν βρύσες τον ιδρώτα και το αίμα τους. Το Κούγκι, το Κάστρο της Κιάφας, τη Ράχη του Δράκου, τη βαθιά χαράδρα του Αχέροντα, τη ράχη της Αστραπής, πάνω από τη Σαμονίβα, το Ζαβρούχου, το «σέλωμα» ανάμεσα στην Κιάφα και τον Αβαρίκο, την περίφημη Σκάλα της Τζαβέλαινας… Μέχρι το μαρτυρικό Ζάλογγο φτάνει το μάτι σου! Κι αφού γεμίσεις μέσα σου με θεία γαλήνη, θα αξιωθείς, μετά τη δοξολογία, να παρακολουθήσεις από το αμφιθέατρο, πίσω και λίγο πιο πέρα από το εκκλησάκι, την αναπαράσταση της ανατίναξης του Κουγκίου από τον θρυλικό Καλόγερο Σαμουήλ. Την κορυφαία (και όχι τελευταία) πράξη του Σουλιώτικου Έπους!
Φίλη προσκυνήτρια και φίλε προσκυνητή του Σουλίου, σου συνιστώ και τούτο: Είτε ανέβεις στο ύψωμα του Αη-Δονάτου και στο αμφιθέατρο, είτε μείνεις στα Πηγάδια και στο Ηρώο, μην αστοχήσεις να επισκεφτείς, λίγα μέτρα πιο πέρα, το πριν λίγα χρόνια πλήρως αναπαλαιωμένο σπίτι του Λάμπρου και Φώτου Τζαβέλα που λειτουργεί πια ως μουσείο. Εκεί θα σε αναμένει υπομονετικά να σε ξεναγήσει με περισσή προθυμία, χαρά και φρόνημα αγνό ο (8ος;) απόγονος των Σουλιωτών ηρώων ευπατρίδης Κώστας Τζαβέλας!
Και ύστερα από όλα αυτά τα θαυμάσια που σου επιφύλαξε το ανέβασμα στο Σούλι, να είσαι βέβαιος/η πως θα εξαφανιστεί από πάνω σου κάθε σωματική κούραση ή όποια δυσθυμία! Μονάχα πληρωμένος/η θα νιώθεις στην ψυχή σου από δέος, θαυμασμό και γαλήνη που εκπλήρωσες μια βαθιά σου επιθυμία. Κι οπωσδήποτε έναν απέραντο σεβασμό και μιαν υψηλή συγκίνηση για κείνους τους ήρωες που έκαναν ύψιστη αποστολή και ιδανικό στη ζωή τους την προσωπική αξιοπρέπεια και την άδολη και πάναγνη αγάπη και θυσία για την Ελευθερία.
Εύχομαι σε όλους τους προσκυνητές, καλή ανάβαση και θεία μετάληψη με τα εξαίσια νάματα του ιερού τόπου του Σουλίου.
Join the Conversation