Η Ήπειρος, οι Ηπειρώτες και η παράδοση, στο διάβα των χρόνων, καθίστανται έννοιες όλο και περισσότερο συνώνυμες.
Είναι τέτοια η αγάπη των Ηπειρωτών για την παράδοση, είναι τόσο προνομιακή η σχέση μας μαζί της, ώστε αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της ταυτότητάς μας.
Όπου κι αν βρεθούμε, όσο μακριά κι αν ζούμε από την Ήπειρο, η σχέση μας με την παράδοση παραμένει ο άκοπος ομφάλιος λώρος με την καταγωγή και την προγονική μας ρίζα.
Όμως ο αυθεντικός στίβος της παράδοσης είναι τα πανηγύρια των χωριών μας.
Εκεί στις πλατείες των χωριών παραδίδεται, αυτό που παραλάβαμε ως παράδοση από τους προγόνους μας.Και ακριβώς γι’ αυτό έχουμε όλοι ευθύνη για όσα ζούμε στα πανηγύρια μας.
Ευθύνη για όσα αξίζει να διασώσουμε και να διαδώσουμε , αλλά και για όσα πρέπει επειγόντως να αλλάξουμε, πριν μας αλλοτριώσουν εκείνα.
Γιατί τα τελευταία χρόνια παρατηρούμε, σε αρκετές περιπτώσεις, μια ολοένα εντονότερη εμπορευματοποίηση του ηπειρώτικου πανηγυριού και μια άκριτη σκύλευση των ηχοχρωμάτων, του ύφους και του ρεπερτορίου της μουσικής μας.
Το κλαρίνο, το βιολί, το λαούτο και το ντέφι, το λιτό και μοναδικό ηχόχρωμα της παραδοσιακής ηπειρώτικης κομπανίας, υποχωρούν πολλές φορές μπροστά σε μια διαφορετική αισθητική, με ηλεκτρικά όργανα, υπερβολική ένταση και τραγούδια που ουδεμία σχέση έχουν με την ηπειρώτικη παράδοση.Και κάπου εκεί γεννιέται το εύλογο ερώτημα:
Τι ακριβώς τιμούμε;Ένα ηπειρώτικο πανηγύρι ή μια ακόμη βραδιά γενικής μουσικής διασκέδασης;
Δεν έχω τίποτα εναντίον της σύγχρονης μουσικής ούτε της διασκέδασης. Ούτε ζητώ να μείνει η παράδοση παγωμένη στον χρόνο.Η παράδοση είναι ζωντανός οργανισμός. Ζυμώνεται, εξελίσσεται και μπορεί να συνομιλεί με το σήμερα.
Όμως άλλο η εξέλιξη και άλλο η αλλοίωση.
Άλλο η δημιουργική ανανέωση και άλλο η εγκατάλειψη των βασικών χαρακτηριστικών που κάνουν την ηπειρώτικη μουσική αυτό που είναι.
Άλλο η διασκέδαση και άλλο το ηπειρώτικο πανηγύρι.
Το πρόβλημα γίνεται ακόμη μεγαλύτερο όταν σκεφτούμε τη νεολαία μας.Για πολλά νέα παιδιά, το πανηγύρι του χωριού αποτελεί ίσως την πρώτη ουσιαστική επαφή τους με την ηπειρώτικη παράδοση. Εκεί θα ακούσουν για πρώτη φορά το κλαρίνο, θα δουν τον κύκλο του χορού, θα ακούσουν τα τραγούδια που τραγούδησαν οι παππούδες και οι γονείς τους.Ό,τι όμως τους προσφέρουμε εκεί, αυτό κινδυνεύουν να θεωρήσουν παράδοση.Και τότε ποιος τους την προσφέρει;Η κομπανία.
Γι’ αυτό και η ευθύνη των μουσικών και των τραγουδιστών είναι ιδιαίτερα μεγάλη. Γιατί πρέπει να λειτουργούν ως «φύλακες» μιας ακίνητης παράδοσης, αφού κρατούν στα χέρια τους ένα σημαντικό μέρος της εικόνας που θα σχηματίσει η νέα γενιά για την ηπειρώτικη μουσική.
Όταν, λοιπόν, μετά από λίγα αυθεντικά δημοτικά τραγούδια το πανηγύρι εξελίσσεται σε καψουροτράγουδα και τραγούδια της πίστας, η αλλοίωση δεν είναι απλώς αισθητική.Είναι πολιτιστική.
Γιατί ένα παιδί που δεν γνωρίζει την παράδοση δεν έχει τη δυνατότητα να ξεχωρίσει τι είναι αυθεντικό και τι είναι ξένο προς αυτήν.
Η σκύλευση με τα καψουροτράγουδα, η αλλοίωση του ηχοχρώματος και η αλλοτρίωση του ρεπερτορίου δεν έχουν σχέση με την ηπειρώτικη παράδοση.Και εδώ η ευθύνη δεν περιορίζεται μόνο στους μουσικούς.Είναι ευθύνη των πολιτιστικών συλλόγων,των αδελφοτήτων , των διοργανωτών, των Δήμων,ακόμα και του Υπουργείου Πολιτισμού ,αλλά και όλων εμάς που συμμετέχουμε και στηρίζουμε τα πανηγύρια μας.
Η Ήπειρος δεν χρειάζεται να μιμηθεί κανέναν.Έχει τη δική της μοναδική μουσική, τον δικό της χορό, το δικό της ηχόχρωμα και τη δική της ψυχή.αΗ παράδοση δεν χρειάζεται περισσότερα ντεσιμπέλ. Χρειάζεται περισσότερο σεβασμό.Δεν ζητούμε να επιστρέψουμε στο παρελθόν.Ζητούμε να μην ξεχάσουμε από πού ερχόμαστε καθώς προχωρούμε προς το μέλλον.Και ίσως αυτό είναι το μεγάλο μας χρέος απέναντι στη νέα γενιά: να της παραδώσουμε μια παράδοση ζωντανή, αυθεντική και υπερήφανη, όχι μια παράδοση αλλοιωμένη τόσο, ώστε στο τέλος να μην αναγνωρίζει ούτε η ίδια τον εαυτό της μέσα σε αυτήν.
Γιατί η παράδοση δεν είναι νεκρό παρελθόν.Είναι η μνήμη μας, η ταυτότητά μας, η ρίζα μας.Και ένας λαός που αφήνει τη ρίζα του να ξεραθεί, αργά ή γρήγορα, κινδυνεύει να χάσει και την ταυτότητά του.
Ας κρατήσουμε, λοιπόν, τα πανηγύρια μας, πανηγύρια της Ηπείρου.Με τη μουσική της, τον χορό της, το ύφος της και την ψυχή της.
Γιατί αυτό που παραλάβαμε δεν μας ανήκει μόνο.Έχουμε χρέος να το παραδώσουμε στις επόμενες γενιές αυθεντικό και αλώβητο.
Ο Γιώργος Οικονόμου, ειναι Δικηγόρος πρώην Πρόεδρος της Πανηπειρωτικής Συνομοσπονδίας Ελλάδος