Η μεταφορά του υφιστάμενου 1ου κοιμητηρίου Παραμυθιάς αποτελεί ένα από τα πλέον μακροχρόνια, ευαίσθητα και πολυσύνθετα ζητήματα υποδομής και πολιτιστικής κληρονομιάς για την περιοχή. Η ανάγκη απομάκρυνσής του δεν προέκυψε μόνο από τον κορεσμό του υφιστάμενου χώρου και σεβασμού της μνήμης των νεκρών, αλλά και από την επιτακτική ανάγκη προστασίας, ανάδειξης και αποκατάστασης του ιστορικού και βυζαντινού ναού της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, της γνωστής «Μεγάλης Παναγιάς», στον προαύλιο χώρο της οποίας βρίσκεται το σημερινό νεκροταφείο.
Η θεσμική αφετηρία για τη μεταφορά του κοιμητηρίου τοποθετείται το 2015 με το αίτημα της Δημοτικής Κοινότητας Παραμυθιάς για τη δημιουργία νέου κοιμητηρίου εντάχθηκε επισήμως στους σχεδιασμούς των Τεχνικών Προγραμμάτων του Δήμου Σουλίου, ξεκινώντας τις πρώτες ενέργειες για την εξεύρεση κατάλληλης έκτασης εκτός του αστικού ιστού και η θέση που επιλέχθηκε ήταν στην “Θάσο” Παραμυθιάς. Η διαδικασία προσέκρουσε από νωρίς σε σύνθετα γραφειοκρατικά εμπόδια, αδειοδοτήσεις από την Αρχαιολογική Υπηρεσία και το Δασαρχείο, καθώς και στην ανάγκη εξασφάλισης των απαραίτητων κονδυλίων για την απαλλοτρίωση της γης και την κατασκευή των βασικών υποδομών.
Στα χρόνια που ακολούθησαν, εκπονήθηκαν οι απαραίτητες τοπογραφικές, υδρογεωλογικές και περιβαλλοντικές μελέτες για την καταλληλότητα του νέου χώρου, προκειμένου να διασφαλιστούν οι υγειονομικοί κανόνες και η προσβασιμότητα. Το συνολικό κόστος για τη δημιουργία ενός νέου, σύγχρονου κοιμητηρίου, που περιλαμβάνει εκσκαφές, περιφράξεις, διαμορφώσεις και οστεοφυλάκιο, εκτιμήθηκε κατά καιρούς σε εκατοντάδες χιλιάδες ευρώ.
Ο βασικός καταλύτης που κατέστησε τη μεταφορά του νεκροταφείου επιβεβλημένη ήταν η δρομολόγηση της προστασίας του μνημείου της Μεγάλης Παναγιάς. Με τη πρόσφατη χρηματοδότηση και την κατακύρωση της εξειδικευμένης μελέτης αποκατάστασης του ναού, ύψους 155.000 ευρώ από την Περιφέρεια Ηπείρου, ίσως ειναι η ευκαιρία για την οριστική απομάκρυνση του κοιμητηρίου.
Αν και οι αρχές διατήρησαν το θέμα στην ατζέντα τους (κυρίως προεκλογικά), η ολοκλήρωση του έργου παραμένει μια ανοιχτή πρόκληση που περιορίστηκε στις συζητήσεις μονο για την τοποθεσία (;). Η οριστική λύση απαιτεί την πλήρη επιχειρησιακή ετοιμότητα του νέου χώρου, την αυστηρή τήρηση των νομικών διαδικασιών για τη μετακομιδή και τις εκταφές με σεβασμό στους νεκρούς και τους συγγενείς, καθώς και την πλήρη απελευθέρωση του περιβάλλοντος χώρου της Μεγάλης Παναγιάς για την έναρξη των μεγάλων παρεμβάσεων.
Προβληματικός και απαξιωμένος ο 2ος κοιμητηριακός ναός Παραμυθιάς
Ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά παραδείγματα θεσμικής ολιγωρίας και εγκατάλειψης στην Παραμυθιά αποτελεί η περίπτωση του 2ου κοιμητηριακού ναού της Παραμυθιάς του Ι.Ν Αγίου Νικολάου στον συνοικισμό Σαμέτια.
Η αντίστροφη μέτρηση για τον ναό ξεκίνησε επισήμως το 2015, όταν η Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας προχώρησε στην απαγόρευση χρήσης του κτιρίου. Κατά τη διάρκεια αυτοψίας που πραγματοποίησε το κλιμάκιο της Αρχαιολογίας, διαπιστώθηκαν εκτεταμένες ρωγμές και σοβαρά προβλήματα στη στατικότητα του μνημείου, καθιστώντας το επικίνδυνο για τους πιστούς. Κατόπιν του σχετικού πορίσματος, ο τότε Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Παραμυθιάς, Φιλιατών, Γηρομερίου και Πάργας κ.κ. Τίτος αποφάσισε την οριστική παύση της λειτουργίας του ναού.
Έκτοτε, η σφράγιση του Αγίου Νικολάου αποκάλυψε μια χρόνια κατάσταση απαξίωσης.
Προκειμένου να ανοίξει ο δρόμος για τις εργασίες αποκατάστασης, απαιτήθηκε η εκπόνηση εξειδικευμένης μελέτης, το κόστος της οποίας αγγίζε τα 13.000 ευρώ. Μπροστά στα γραφειοκρατικά προβλήματα, η Εκκλησιαστική Επιτροπή το 2018 ανέλαβε την πρωτοβουλία να καλύψει η ίδια το κενό. Με μια συλλογική προσπάθεια, απεύθηνε έκκληση στην τοπική κοινωνία και τους πιστούς για τη συγκέντρωση των απαιτούμενων πόρων. Η πρώτη αρχιτεκτονική μελέτη συντήρησης και αποκατάστασης του Ι.Ν και του άμεσους περιβαλοντος χώρου, καθώς και η στατική μελέτη, υπογράφηκε τον Ιούνιο του 2018.
Παρά το γεγονός ότι πέρασαν χρόνια από την ημέρα που μπήκε το «λουκέτο», καμία ουσιαστική κρατική παρέμβαση ή χρηματοδότηση δεν δρομολογήθηκε για την αποκατάσταση των ζημιών. Η γραφειοκρατική στασιμότητα και οι διαρκείς καθυστερήσεις άφησαν το μνημείο εκτεθειμένο στη φθορά.
