Το 2026 είναι μια κομβική χρονιά για το μέλλον της Θεσπρωτίας. Ας γυρίσουμε, όμως, λίγα χρόνια πίσω. Στις αρχές της χιλιετίας, όταν ελήφθησαν μια σειρά από αποφάσεις – και παραλείψεις – που σε μεγάλο βαθμό καθόρισαν την πορεία που ακολουθεί σήμερα ο τόπος μας.
Με την ολοκλήρωση της Εγνατίας Οδού, δεν εξασφαλίστηκε ο περιφερειακός δρόμος της Ηγουμενίτσας. Για σιδηροδρομική σύνδεση του λιμανιού, όπως συμβαίνει στα περισσότερα μεγάλα λιμάνια του κόσμου, ούτε καν συζήτηση.
Τα ΤΕΙ Ηγουμενίτσας δεν κατάφεραν ποτέ να εδραιωθούν στη συνείδηση και στην αναπτυξιακή κουλτούρα της περιοχής. Όταν προστέθηκε και το ΞΕΝΙΑ ως κτιριακή υποδομή, υπήρχε μια μεγάλη ευκαιρία για τη δημιουργία ενός ισχυρού ακαδημαϊκού πόλου. Η ευκαιρία αυτή χάθηκε οριστικά, μέσα από διαδοχικές κρίσεις, αδράνεια και έλλειψη στρατηγικού σχεδιασμού.
Το ΒΙΟΠΑΘΕ Γκρίκα–Ψάκα Παραμυθιάς, δημιουργήθηκε και, σχεδόν όπως δημιουργήθηκε, έτσι εξαφανίστηκε. Χωρίς καμία ουσιαστική πρωτοβουλία ώστε να αξιοποιηθεί ως μοχλός ανάπτυξης μιας σύγχρονης εφοδιαστικής αλυσίδας για τη Δυτική Ελλάδα και την πύλη της χώρας προς την Ευρώπη.
Ο λιμένας Ηγουμενίτσας, παρότι από την πρώτη στιγμή είχε ύψιστη στρατηγική σημασία για την Ελλάδα, οδηγήθηκε μέσα από λανθασμένες επιλογές και διοικήσεις που τοποθετούνταν με πολιτικά κριτήρια σε τέτοιο σημείο απαξίωσης, ώστε πριν από λίγα χρόνια να παραχωρηθεί σε ιδιώτη σε τίμημα που πολλοί θεωρούν δυσανάλογο της πραγματικής του αξίας. Σήμερα βιώνουμε τα αποτελέσματα εκείνων των επιλογών.
Το τελωνείο Μαυροματίου, παρά τις τεράστιες αναπτυξιακές δυνατότητες που διέθετε λόγω της γεωγραφικής του θέσης και της σύνδεσής του με το λιμάνι, αφέθηκε για χρόνια στο έλεος της κακοδιαχείρισης, της υποστελέχωσης και της υποβάθμισης.
Το στρατόπεδο Φιλιατών υποβαθμιζόταν σταδιακά επί δεκαετίες, μέσα από συγκεκριμένες πολιτικές επιλογές, μέχρι που έφτασε στο σημείο να χαρακτηριστεί μη βιώσιμο για μελλοντική στρατιωτική χρήση σε μια ακριτική περιοχή με ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία.
Όλα τα παραπάνω δεν είναι τυχαία γεγονότα. Είναι οι αιτίες που μας έφεραν στο σήμερα. Σήμερα βιώνουμε, με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο, τις συνέπειες των αποφάσεων και των επιλογών του χθες.
Πάμε τώρα στο 2026. Μια πραγματικά κομβική χρονιά.
Ο λιμένας Ηγουμενίτσας έχει περάσει σε μια νέα εποχή. Υπάρχει το Master Plan του ιδιώτη επενδυτή. Το ερώτημα είναι απλό: Υπάρχει το Master Plan της Θεσπρωτίας; Υπάρχει ένα συνολικό σχέδιο που να περιγράφει πώς θέλουμε να αναπτυχθεί ο τόπος μας έχοντας το λιμάνι στο επίκεντρο;
Ο περιφερειακός δρόμος της Ηγουμενίτσας έχει μετατραπεί, για ακόμη μία φορά, σε ένα διαχρονικό ανέκδοτο. Και η πολιτική ηγεσία του τόπου εξακολουθεί να δοκιμάζει τα όρια της υπομονής και της νοημοσύνης των πολιτών.
Για τα logistics πέρα από τα όρια του λιμανιού, ούτε λόγος. Καμία σοβαρή συζήτηση, κανένα ολοκληρωμένο σχέδιο.
Το ΞΕΝΙΑ; Αποφασίσαμε ως κοινωνία – μέσω των πολιτικών μας εκπροσώπων – ότι το μέλλον του είναι να γίνει ξενοδοχείο και όχι ένας χώρος ακαδημαϊκής γνώσης, έρευνας και καινοτομίας. Άλλωστε, τι να την κάνει η Ηγουμενίτσα μια ακαδημαϊκή κοινότητα; Τι να τις κάνει τις νέες ιδέες, την έρευνα, τη γνώση και τους νέους ανθρώπους; Κλίνες θέλουμε. Και μεροκάματα. Όχι οράματα.
Το στρατόπεδο Φιλιατών έκλεισε. Και πλέον γίνεται μια συζήτηση χωρίς ουσιαστική συζήτηση για το τι πρόκειται να ακολουθήσει.
Μια ακόμη ειρωνεία για μια ακριτική περιοχή που επί δεκαετίες ζητά στρατηγικό σχεδιασμό και λαμβάνει υποσχέσεις.
Το τελωνείο Μαυροματίου στελεχώνεται με διαδικασίες εξπρές, χωρίς όμως να αλλάζει απολύτως τίποτα σε επίπεδο υποδομών, λειτουργίας και συνολικής αναβάθμισης.
Και γιατί να αλλάξει άλλωστε; Δεν χρειαζόμαστε αναβάθμιση ως Θεσπρωτία.
Υπάρχει ο «μεγάλος αδελφός» δίπλα μας, τα Ιωάννινα, που προφανώς γνωρίζουν καλύτερα από εμάς τι χρειαζόμαστε και τι όχι.
Η ειρωνεία τελειώνει εδώ. Ή ίσως όχι. Γιατί με αυτόν τον τρόπο θα φτάσουμε και στο 2050. Και τότε θα αναρωτιόμαστε ξανά: «Τι έφταιξε πάλι;» «Πώς βρεθήκαμε εδώ;» «Γιατί πηγαίνουμε από το κακό στο χειρότερο;»
Η πραγματικότητα είναι ότι κάθε ευκαιρία που χάνεται λειτουργεί πολλαπλασιαστικά στην παρακμή μιας περιοχής.
Και όταν αυτή η απώλεια ευκαιριών συνδυάζεται με το δημογραφικό πρόβλημα – που πλήττει ιδιαίτερα την ελληνική περιφέρεια –, με την ενεργειακή κρίση, την κοινωνική κρίση, την κλιματική κρίση και τις γεωπολιτικές ανακατατάξεις, τότε δεν χρειάζεται να είναι κανείς ειδικός για να προβλέψει πού θα βρίσκεται η Θεσπρωτία το 2050.
Και αυτό δεν θα είναι αποτέλεσμα της μοίρας. Δεν θα είναι αποτέλεσμα κάποιας αόρατης δύναμης. Θα είναι το αποτέλεσμα συγκεκριμένων αποφάσεων και συγκεκριμένων μη αποφάσεων. Αποφάσεων που ελήφθησαν πριν από 25 χρόνια και καθόρισαν το σήμερα. Και αποφάσεων που λαμβάνονται σήμερα και θα καθορίσουν το αύριο.
Γιατί το ερώτημα παραμένει επίκαιρο όσο ποτέ: Quo Vadis Θεσπρωτία; Πού πηγαίνει τελικά αυτός ο τόπος;
*O Κοσμάς Κασίμης είναι Μηχανολόγος-Μηχανικός ΕΜΠ
