Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Κωνσταντίνος Αν. Τασούλας, επισκέφθηκε την Παραμυθιά του Δήμου Σουλίου, όπου παρέστη στις εκδηλώσεις μνήμης για τους 49 Προκρίτους, οι οποίοι εκτελέστηκαν το 1943 από τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής.
Στο πλαίσιο των εκδηλώσεων, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας επέδωσε τα μετάλλια στους νικητές του μαθητικού αγώνα δρόμου θυσίας, ο οποίος πραγματοποιείται προς τιμήν των Εκτελεσθέντων.
Αμέσως μετά, ο κ. Τασούλας προέβη στην ακόλουθη δήλωση:
«Τον Αύγουστο του 2025 είχα τη χαρά και την τιμή να υπογράψω το Προεδρικό Διάταγμα, με το οποίο η Δημοτική Κοινότητα Παραμυθιάς αναγνωρίζονταν ως μαρτυρικό χωριό. Ήταν επιτέλους μια θεσμική δικαίωση για αυτήν την κωμόπολη της Θεσπρωτίας, η οποία, σαν σήμερα πριν από 83 χρόνια, πλήρωσε βαρύ τίμημα για να διατηρήσει την ελευθερία και την ελληνικότητά της.
Στην Παραμυθιά, στα τέλη Σεπτεμβρίου του 1943 τα γερμανικά στρατεύματα Κατοχής και οι μουσουλμάνοι Τσάμηδες συνεργάτες τους, συνέλαβαν 49 Προκρίτους της πόλης, αθώους άμαχους, προκειμένου να τους εξοντώσουν ώστε να πτοηθεί ο πληθυσμός και να εφαρμοστεί στην πράξη η ναζιστική θεωρία της συλλογικής ευθύνης, για την οποία ολόκληρη η Ελλάδα κατέβαλε τόσο βαρύ φόρο αίματος.
Σήμερα, σύσσωμη η πόλη της Παραμυθιάς, μαζί με τις τοπικές αρχές, τιμήσαμε τη μνήμη των 49 Προκρίτων. Τιμώντας τη μνήμη τους, εξακολουθούμε να πιστεύουμε πως η ελευθερία μας στηρίζεται πάνω σε συγκλονιστικά θεμέλια: στις ζωές αθώων και αμάχων, όπως ήταν οι ζωές των 49 Προκρίτων που τιμήσαμε σήμερα.
Γι’ αυτό και η ελευθερία μας είναι συνειδητοποιημένη. Είναι υπεύθυνη. Είναι μια ελευθερία που προστατεύει τη Δημοκρατία, προστατεύει την ενότητα της Ελλάδας, προστατεύει την προοπτική της.
Γιατί αυτοί οι 49 Πρόκριτοι, που μας ατενίζουν σήμερα από το μνημείο τους, έχουν αξιώσεις από εμάς. Μας ζητούν όχι μόνο να μην τους ξεχάσουμε, αλλά και να χτίζουμε κάθε μέρα μια Ελλάδα καλύτερη, μια Ελλάδα δυνατότερη, μια Ελλάδα πιο ευημερούσα».
Νωρίτερα, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας παρέστη στην επιμνημόσυνη δέηση στον Ιερό Ναό Αγίου Δονάτου προεξάρχοντος του Σεβασμιώτατου Μητροπολίτη Παραμυθιάς κ. Σεραπίωνα και στη συνέχεια μετέβη στο Μνημείο Εκτέλεσης των 49 Προκρίτων, όπου κατέθεσε στεφάνι και εκφώνησε την παρακάτω ομιλία:
«Κυρίες και κύριοι, αγαπητοί συμπατριώτες,
Βρισκόμαστε εδώ σήμερα για 83η χρονιά, για να τιμήσουμε τη μνήμη των 49 θυμάτων της θηριωδίας των Γερμανών και των μουσουλμάνων Τσάμηδων. Τριάντα ώρες κράτησε η φυλάκιση των προγόνων σας στο υπόγειο του Δημοτικού Σχολείου. Από τα μεσάνυχτα της 27ης Σεπτεμβρίου μέχρι τα ξημερώματα της μοιραίας 29ης Σεπτεμβρίου οπότε και έγινε σε αυτόν τον τόπο η φονική τους εκτέλεση.
Από μαρτυρίες που υπάρχουν, καθώς τρεις εξ αυτών αφέθησαν ελεύθεροι, η συμπεριφορά τους αυτές τις τριάντα δραματικές ώρες ήταν αξιοπρεπέστατη, πατριωτική και στωική. Ο γυμναστής Νίκος Γιαννάκης, μάλιστα, για να τους ενθαρρύνει τραγούδησε και τον περίφημο «Γεροδήμο» του Αριστοτέλη Βαλαωρίτη. Και ο παπα-Βαγγέλης Τσαμάτος, επίσης, τους παρηγορούσε και τους έδινε κουράγιο.
Και είχαν κουράγιο οι πρόγονοί σας, οι οποίοι έπεσαν σε αυτό ακριβώς το σημείο πριν 83 χρόνια, όπου ενδεχομένως το τελευταίο πράγμα που είδαν στη ζωή τους να ήταν τα απέναντι υψώματα, το Πέσιμο. Αλλά μόνο πέσιμο δεν ήταν η δολοφονία τους. Ήταν υψωμός. Ήταν λύτρωση ελευθερίας, ήταν θυσία στον βωμό της ελευθερίας αλλά και της ελληνικότητας της Παραμυθιάς και της Θεσπρωτίας.
Δεν έπεσαν όπως σε άλλες περιοχές της Ηπείρου και της Ελλάδος στον βωμό της ελευθερίας από τα στρατεύματα ναζιστικής κατοχής αλλά έπεσαν και στον βωμό της προστασίας της ελληνικότητας της Θεσπρωτίας, της ευρύτερης περιοχής της Παραμυθιάς, από τα γαμψά νύχια των μουσουλμάνων Τσάμηδων, οι οποίοι σε αγαστή συνεργασία με τα ιταλικά και γερμανικά στρατεύματα Κατοχής φιλοδοξούσαν, εις μάτην, να πραγματώσουν εδαφικά, εις βάρος της Θεσπρωτίας, την ιδέα της Μεγάλης Αλβανίας, την οποία είχε υποσχεθεί στην Αλβανία, ο Χίτλερ.
Είναι, συνεπώς, μια εξαιρετική και μοναδική περίπτωση θυσίας αυτών των 49 συμπατριωτών σας. Και δείχνει ότι η σημερινή μας ελευθερία και η σημερινή ελληνικότητά μας έχουν συγκλονιστικά. θεμέλια Έχουν θεμέλια, τα οποία πρέπει όχι απλώς κάθε χρόνο, όχι απλώς με Προεδρικό Διάταγμα, όπως κάναμε τον Αύγουστο του 2025, με το Προεδρικό Διάταγμα που είχα την τιμή και την τύχη να υπογράψω και αναγνωρίστηκε ως μαρτυρικό χωριό η Δημοτική Κοινότητα Παραμυθίας. Έχουμε χρέος να τα θυμόμαστε κάθε μέρα, να τα έχουμε μέσα στην ψυχή μας και στην καρδιά μας φωλιασμένα στοργικά. Έτσι εμείς αλλά και οι νεότερες γενιές θα τιμούμε αυτά τα γεγονότα.
Το Σούλι υπήρξε ανέκαθεν κοιτίδα ελευθερίας για τον ελληνισμό. Τον Δεκέμβριο του 1820, πριν από το ξέσπασμα της Ελληνικής Επαναστάσεως, οι Σουλιώτες απελευθέρωσαν το Σούλι. Και αυτή η απελευθέρωση θεωρήθηκε το προανάκρουσμα της Ελληνικής Επαναστάσεως. Εδώ χτυπούσε ανέκαθεν ο ήχος της ελευθερίας. Και στον βωμό αυτής της ελευθερίας οι πρόγονοί σας έδωσαν το αίμα τους.
Κυρίες και κύριοι,
Αυτές οι ιστορικές αλήθειες, αυτά τα τραγικά γεγονότα, αυτή η θηριώδης συμπεριφορά των μουσουλμάνων Τσάμηδων την περίοδο της Κατοχής δεν είναι σκέψεις που στρέφονται εναντίον κανενός· είναι σκέψεις αντικειμενικές, που απορρέουν από την ιστορική καταγραφή. Μια ιστορική καταγραφή, η οποία είναι χρήσιμη για το μέλλον.
Η γειτονική χώρα, η Αλβανία, με την οποία επιθυμούμε, προφανώς, να έχουμε φιλικές σχέσεις, διεκδικεί την είσοδό της στην ευρωπαϊκή οικογένεια. Η ευρωπαϊκή, όμως, οικογένεια δημιουργήθηκε πάνω στις στάχτες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Δημιουργήθηκε πάνω στην ανείπωτη συμφορά που προκάλεσε ο ναζισμός και ο φασισμός σε εκατομμύρια αθώους.
Η σκέψη των δημιουργών της Ευρωπαϊκής Ένωσης ήταν ότι, με την ένωση και τη σύμπλευση των χωρών της Ευρώπης, φαινόμενα όπως αυτά του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, φαινόμενα δηλαδή ξεκληρίσματος χωρών, καθώς και μαρτυρικών χωριών, ή πόλεων, δεν θα επαναληφθούν.
Συνεπώς, η ορθή ερμηνεία, η ορθή γνώση και η ορθή παραδοχή της ιστορίας, ειδικά για εκείνη τη σκοτεινή περίοδο, έχουν να κάνουν με την αναγνώριση του λόγου για τον οποίο η κάθε χώρα επιδιώκει να μπει στην Ευρώπη. Δεν μπορείς να επιδιώκεις να μπεις στην Ευρώπη και να αρνείσαι την καταδίκη και την ιστορική πραγματικότητα όσων προκάλεσαν τέτοιο πόνο. Γιατί ο πόνος αυτός υπήρξε μία βασική αιτία δημιουργίας της Ευρώπης Ένωσης.
Η Ελλάδα δεν διεκδικεί ούτε αντεκδίκηση ούτε τιμωρία. Διεκδικεί κάτι ιερό: δικαιοσύνη. Όπως είχα την ευκαιρία να πω και στα Καλάβρυτα αλλά πρόσφατα και στη Βιάννο, η απαίτηση της Ελλάδας έναντι των γερμανικών επανορθώσεων είναι απαράγραπτη, ενεργή και διεκδικήσιμη.
Δεν ισχυρίζομαι πως αυτή η ιστορία μπορεί να λυθεί αίφνης, αύριο, ξαφνικά. Αλλά όσο εμείς είμαστε αποφασισμένοι και διεκδικούμε τα ποσά της επανόρθωσης, διεκδικούμε τις γερμανικές αποζημιώσεις, τόσο το αίτημα θα παραμένει ζωντανό. Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι βρισκόμαστε σε σχέση σύγκρουσης με τη σημερινή Γερμανία.
Στην Παραμυθιά, πριν από 83 χρόνια, γράφτηκε ένα δράμα. Έναν χρόνο μετά, όμως, τα πράγματα αντιστρέφονται. Η καρτερία των κατοίκων της Παραμυθιάς, η αντίσταση των Ελλήνων κατά των κατακτητών από τον Εθνικό Δημοκρατικό Ελληνικό Σύνδεσμο (ΕΔΕΣ) του Αρτινού συμπατριώτη μας Ναπολέοντα Ζερβά, έφερε αποτέλεσμα. Η τροπή που πήρε ο πόλεμος έφερε αποτέλεσμα και ιδίως μετά την ηρωική μάχη της Μενίνας, οι μουσουλμάνοι Τσάμηδες και οι Γερμανοί σιγά σιγά αποσύρονται από τη Θεσπρωτία. Οι πρώτοι καταφεύγουν στην Αλβανία. Εκεί Παρτιζάνοι Αλβανοί σκοτώνουν τον Μαζάρ Ντίνο, που πρωτοστάτησε σε θηριωδίες εδώ, όχι μόνο αυτός αλλά και η οικογένεια του. Το 1953 το Αλβανικό κράτος, με το νέο καθεστώς, δίνει υπηκοότητα σε όλους αυτούς. Στα Γιάννενα όμως, μέχρι το 1948, 1700 και πλέον αποφάσεις του Ειδικού Δικαστηρίου Δωσιλόγων καταδικάζουν τους Τσάμηδες μουσουλμάνους και δημεύουν τις περιουσίες τους για τα εγκλήματα πολέμου που διέπραξαν στη Θεσπρωτία.
Τα πράγματα λοιπόν, εξελίσσονται, προχωρούν, αλλάζουν και η Θεσπρωτία πλέον ατενίζει με αισιοδοξία το μέλλον της.
Σήμερα, 83 χρόνια μετά, εδώ στο ίδιο σημείο της δολοφονικής εκτέλεσης, θυμόμαστε, τιμούμε και αναλογιζόμαστε ότι εμείς οι νυν παρόντες οι περιλειπόμενοι, που λέει η Εκκλησία μας, χρωστάμε όχι μόνο στους αγέννητους, σ΄αυτούς που θα έρθουν αύριο στη ζωή, αλλά χρωστάμε και στους νεκρούς.
Η Παραμυθιά, η Θεσπρωτία, η Ελλάδα ολόκληρη χρωστάει πολλά στους 49 Προκρίτους της πόλεως σας, οι οποίοι έδωσαν τη ζωή τους σε ένα διπλό βωμό ελευθερίας και ελληνικότητας, Και αυτή την ελευθερία και την ελληνικότητα, σήμερα εμείς, που χρωστάμε και στο μέλλον και στο παρελθόν, οφείλουμε να διαφυλάξουμε και θα την διαφυλάξουμε.
Να είστε καλά!»
