Στις αρχές Νοεμβρίου του 1943, η ευρύτερη περιοχή της Παραμυθιάς έγινε θέατρο σκληρών συγκρούσεων ανάμεσα στις δυνάμεις της Εθνικής Αντίστασης και τα στρατεύματα κατοχής. Δύο σφοδρές μάχες διεξήχθησαν το 3ημερο 4 με 7 Νοεμβρίου σε Ζερβοχώρι και Προδρόμι Παραμυθιάς
Η μάχη του Ζερβοχωρίου, χωριού που τότε ονομαζόταν Δραγουμή, διεξήχθη στις 4 και 5 Νοεμβρίου 1943 και αποτέλεσε μια σημαντική σελίδα της αντιστασιακής δράσης στην Ήπειρο. Στη σύγκρουση αυτή ήρθαν αντιμέτωποι οι Έλληνες αντάρτες, κυρίως τμήματα των Εθνικών Ομάδων Ελλήνων Ανταρτών του ΕΔΕΣ και τοπικές ομάδες αυτοάμυνας, με τις δυνάμεις της γερμανικής Μεραρχίας Εντελβάις, τις οποίες συνεπικουρούσαν ένοπλοι Αλβανοτσάμηδες συνεργάτες τους.
Οι αντάρτες της περιοχής, ανάμεσα στους οποίους ξεχώριζε η ομάδα του ντόπιου αγωνιστή Ηρακλή Σουλιώτη, κατάφεραν να στήσουν ενέδρα και να καταφέρουν πλήγμα στις γερμανικές δυνάμεις που κινούνταν στην πεδιάδα της Παραμυθιάς. Στο πλευρό τους πολέμησαν πολλοί ντόπιοι οπλαρχηγοί, όπως ο καπετάνιος Σπύρος Τσίτσος από το Προδρόμι. Η επιτυχία της ενέδρας ανάγκασε τους Γερμανούς να ανασυνταχθούν άμεσα και να οργανώσουν μια μεγάλης κλίμακας αντεπίθεση για να κάμψουν την αντίσταση στην περιοχή.
Η σύγκρουση στο Ζερβοχώρι συνδέεται άμεσα με τη σφοδρή μάχη της Βέλλιανης που ακολούθησε μόλις τρεις ημέρες αργότερα, στις 7 Νοεμβρίου 1943. Μετά το πλήγμα που δέχτηκαν, οι ναζιστικές δυνάμεις συγκέντρωσαν ισχυρότατο στρατό, ενισχυμένο με πυροβόλα και όλμους, για να επιτεθούν στις θέσεις των ανταρτών στο Κάστρο και στην Ιερά Μονή Βέλλιανης, όπου και τραυματίστηκε θανάσιμα ο καπετάνιος Τσίτσος.
Η μάχη της Βέλλιανης
Η μάχη της Βέλλιανης διεξήχθη την Κυριακή 7 Νοεμβρίου 1943 και αποτελεί μία από τις πιο σφοδρές και άνισες αναμετρήσεις της Εθνικής Αντίστασης στην Ήπειρο κατά τη διάρκεια της γερμανικής Κατοχής. Η σύγκρουση αυτή υπήρξε η άμεση συνέχεια της ενέδρας που είχαν στήσει οι Έλληνες αντάρτες τρεις ημέρες νωρίτερα στο γειτονικό Ζερβοχώρι. Μετά το πλήγμα που δέχτηκαν εκεί, οι ναζιστικές δυνάμεις της 1ης Ορεινής Μεραρχίας «Εντελβάις» οργανώθηκαν άμεσα για μια μεγάλη εκκαθαριστική επιχείρηση, αναπτύσσοντας στην πεδιάδα από την Παραμυθιά έως το Ζερβοχώρι 48 πεδινά πυροβόλα, καθώς και δεκάδες όλμους και βαριά πολυβόλα.
Η αναλογία των δυνάμεων ήταν συντριπτική υπέρ των κατακτητών. Στο Κάστρο και στην Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου της Βέλλιανης βρίσκονταν ταμπουρωμένοι μόλις 50 αντάρτες των Εθνικών Ομάδων Ελλήνων Ανταρτών του ΕΔΕΣ, οι οποίοι ανήκαν στο Αρχηγείο Θεσπρωτίας. Αυτοί οι λίγοι άνδρες κλήθηκαν να αντιμετωπίσουν εκατοντάδες Γερμανούς στρατιώτες και ένοπλους Αλβανοτσάμηδες συνεργάτες τους. Τα ξημερώματα της 7ης Νοεμβρίου, το γερμανικό πυροβολικό εξαπέλυσε έναν πρωτοφανή βομβαρδισμό, κατά τον οποίο εβλήθησαν πάνω από 1.500 βολές εναντίον των ελληνικών θέσεων, ισοπεδώνοντας μεγάλο μέρος των παλαιών κτισμάτων και των οχυρώσεων.
Μετά τον καταιγισμό των πυρών, τρεις γερμανικές διμοιρίες ξεκίνησαν την έφοδο για να περικυκλώσουν το μοναστήρι και το κάστρο. Παρά την τρομακτική υπεροπλία του εχθρού, οι αμυνόμενοι προέβαλαν πεισματική αντίσταση, ενώ η γερμανική διμοιρία που επιχείρησε να ανέβει από το Άνω Καρυώτι δέχτηκε σφοδρά πλήγματα από ελληνικές ενέδρες στη θέση Σεϊτόγια. Λόγω της στενότητας του χώρου και της καταιγιστικής φωτιάς, οι αντάρτες αναγκάστηκαν τελικά να συμπτυχθούν προς τα ψηλότερα περάσματα του βουνού για να αποφύγουν την πλήρη κύκλωση.
Η πιο εμβληματική απώλεια της μάχης ήταν ο θάνατος του καπετάνιου Σπύρου Τσίτσου από το Προδρόμι. Ο Τσίτσος, ο οποίος ήταν υπαρχηγός στο τμήμα του οπλαρχηγού Σπύρου Κόκκορη, τραυματίστηκε θανάσιμα κατά τη διάρκεια της μάχης μέσα στον χώρο της Βέλλιανης και εξέπνευσε λίγο αργότερα. Παρά την τελική επικράτηση των Γερμανών λόγω της συντριπτικής τους υπεροπλίας, η ηρωική άμυνα των 50 ανταρτών καθυστέρησε τις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις και επέτρεψε σε άλλες αντιστασιακές δυνάμεις να ανασυνταχθούν στα γύρω βουνά της Θεσπρωτίας
