Η πρόσφατη εξέλιξη στην υπόθεση των υποκλοπών και ειδικότερα η απόφαση περί μη ανάσυρσης της σχετικής δικογραφίας από το αρχείο, μου δημιουργεί ως νομικό έντονο επιστημονικό και θεσμικό προβληματισμό. Πρόκειται για μια υπόθεση που, ανεξάρτητα από πολιτικές προσεγγίσεις ή δημόσιες αντιπαραθέσεις, αγγίζει τον πυρήνα της λειτουργίας του κράτους δικαίου και των εγγυήσεων της ποινικής διαδικασίας.
Κατά την άποψή μου, το άρθρο 43 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας παρέχει τη δυνατότητα επανεξέτασης μιας υπόθεσης όταν «αναφαίνονται» νέα πραγματικά περιστατικά ή νέα στοιχεία. Η ίδια η διατύπωση του νόμου έχει ιδιαίτερη σημασία, διότι δεν απαιτεί πλήρη απόδειξη ούτε οριστική δικανική πεποίθηση στο στάδιο αυτό. Αρκεί η εμφάνιση ή η ανάδειξη νέων δεδομένων που δικαιολογούν την ανάγκη περαιτέρω διερεύνησης.
Το ποινικό ακροατήριο αποτελεί διαχρονικά τον πλέον πρόσφορο χώρο ανάδειξης τέτοιων στοιχείων. Μέσα από τη δημόσια διαδικασία, τις καταθέσεις, τα πρακτικά και την αξιολόγηση των πραγματικών περιστατικών, συχνά προκύπτουν νέα δεδομένα που δεν υπήρχαν ή δεν είχαν αξιολογηθεί επαρκώς κατά το αρχικό στάδιο της έρευνας. Για τον λόγο αυτό θεωρώ ότι κάθε στοιχείο που αναδεικνύεται μέσα από τη δικαστική διαδικασία οφείλει να εξετάζεται με ιδιαίτερη προσοχή και θεσμική ψυχραιμία.
Παράλληλα, ιδιαίτερο προβληματισμό προκαλεί και η συζήτηση γύρω από τα ζητήματα αμεροληψίας και θεσμικής ουδετερότητας των δικαστικών λειτουργών. Οι διατάξεις των άρθρων 14, 15 και 23 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας δεν προστατεύουν μόνο την ουσιαστική αμεροληψία, αλλά και την εικόνα αμεροληψίας που οφείλει να εκπέμπει η Δικαιοσύνη προς την κοινωνία. Σε υποθέσεις τόσο μεγάλης θεσμικής και πολιτικής βαρύτητας, η ανάγκη διαφάνειας και αποφυγής κάθε σκιάς αμφισβήτησης καθίσταται ακόμη πιο επιτακτική.
Το κράτος δικαίου δεν εξαντλείται στην έκδοση μιας δικαστικής κρίσης. Κρίνεται καθημερινά από τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν οι θεσμοί, από τη διαφάνεια των διαδικασιών και από την εμπιστοσύνη που εμπνέει στους πολίτες η απονομή της Δικαιοσύνης. Η κοινωνία απαιτεί όχι μόνο δικαστικές αποφάσεις που είναι νομικά ορθές, αλλά και διαδικασίες που πείθουν ότι τηρήθηκαν με απόλυτο σεβασμό στις εγγυήσεις της νομιμότητας, της αντικειμενικότητας και της θεσμικής ανεξαρτησίας.
Σε περιόδους έντονης αμφισβήτησης των θεσμών, η ευθύνη της Δικαιοσύνης γίνεται ακόμη μεγαλύτερη. Ο δικαστικός και εισαγγελικός λειτουργός καλείται να λειτουργεί υπεράνω προσωπικών αντιλήψεων και συγκυριών, με μοναδικό οδηγό τη δικανική συνείδηση, την αιτιολογημένη κρίση και τον απόλυτο σεβασμό στις αρχές του κράτους δικαίου.
Ο Γιώργος Δ. Οικονόμου είναι, Σ. Δικηγόρος, Τέως πρόεδρος
Πανηπειρωτικής Συνομοσπονδίας Ελλάδας.
